Pętle

Pętle (ang. loops, iterations) to instrukcje, które pozwalają wielokrotnie powtórzyć fragment programu. W PHP dostępne są następujące rodzaje pętli:

for – gdy znamy liczbę iteracji
foreach – do iteracji po elementach tablicy
while – gdy warunek sprawdzamy przed wykonaniem iteracji
do…while – gdy warunek sprawdzamy po wykonaniu iteracji

Pętle for… i foreach…

Budowa pętli for wygląda następująco

for( inicjalizacja zmiennych; sprawdzenie warunku; modyfikacja zmiennych) 
{
   instrukcja1;
   instrukcja...;
}

Elementy pętli for:

Inicjalizacja – wykonywana raz przed pierwszą iteracją
Warunek – sprawdzany przed każdą iteracją; jeśli false, pętla kończy działanie
Modyfikacja – wykonywana po każdej iteracji

Przykład 1: Napisz skrypt, który wyświetli 100 kolejnych liczb całkowitych począwszy od 3.

for ($i = 3; $i <= 102; $i++) {
    echo $i;
    if ($i < 102) {
        echo ', ';
    }
}

Przykład 2: Napisz skrypt, obliczający n! (n silnia).

$n = 5;

if ($n == 0 || $n == 1) {
    $silnia = 1;
} else {
    $silnia = 1;
    for ($i = 2; $i <= $n; $i++) {
        $silnia *= $i;
    }
}

echo "Silnia z $n = $silnia";
// Wynik: Silnia z 5 = 120

Przykład 3: Napisz skrypt, który za pomocą znaków * (gwiazdki) narysuje trójkąt.

define('X', 15); // liczba musi być nieparzysta

echo '<pre>';
for ($w = 1; $w <= X; $w++) {
    for ($k = 1; $k <= X + $w; $k++) {
        if ($k == X + $w) {
            echo "\n";
        } elseif ($k > X - $w && $k < X + $w) {
            echo '*';
        } else {
            echo ' ';
        }
    }
}
echo '</pre>';

//uproszczona wersja
$wysokosc = 8;

echo '<pre>';
for ($i = 1; $i <= $wysokosc; $i++) {
    echo str_repeat(' ', $wysokosc - $i);
    echo str_repeat('*', 2 * $i - 1);
    echo "\n";
}
echo '</pre>';

Przykład 4: Napisz skrypt wyświetlający ciąg Fibonacciego i wypisz wartość ostatniego elementu.

$n = 10;

if ($n <= 0) {
    echo "n musi być liczbą dodatnią";
} elseif ($n == 1) {
    echo "1. element ciągu Fibonacciego to: 0";
} elseif ($n == 2) {
    echo "2. element ciągu Fibonacciego to: 1";
} else {
    $f1 = 0; // pierwszy element
    $f2 = 1; // drugi element
    
    echo "0 1 ";
    
    for ($i = 3; $i <= $n; $i++) {
        $fn = $f1 + $f2;
        echo $fn . " ";
        $f1 = $f2;
        $f2 = $fn;
    }
    
    echo "<br>$n. elementem ciągu Fibonacciego jest $f2";
}

Pętla for może operować na literach, zakres literowy jest podobny jak podział kolumn w Excelu

for ($i = 'a'; $i <= 'z'; $i++) {
    echo $i . ' ';
}
// Wynik: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

Pętla for może mieć postać nieskończoną:

$i = 1;
for (;;) {
    echo "Wykonuję się $i raz<br>";
    if ($i == 10) {
        break;
    }
    $i++;
}
//Uwaga: Zawsze upewnij się, że pętla nieskończona ma warunek przerwania (break), inaczej spowoduje zawieszenie skryptu!

Pętla for może przyjmować wiele warunków, będą one wykonywane po sobie

for ($i = 1, $j = 0; $i <= 10; $j += $i, print "i wynosi = $i, a j = $j<br/>", $i++);

Możemy z pętli wyciągnąć warunki:

for ($i = 1; ; $i++) {
    if ($i > 10) {
        break;
    }
    echo $i;
}

foreach

Pętla foreach służy do wykonywania operacji na kolejnych elementach tablicy.

$tablica = ['jabłko', 'banan', 'gruszka'];

foreach ($tablica as $wartosc) {
    echo $wartosc . '<br>';
}

jeżeli chcemy operować również na indeksach, możemy je pobrać:

$tablica = [
    'a' => 'jabłko',
    'b' => 'banan',
    'c' => 'gruszka'
];

foreach ($tablica as $klucz => $wartosc) {
    echo "$klucz -> $wartosc<br>";
}

Pętle while…

Pętla while wykonuje instrukcje tak długo, jak długo warunek jest prawdziwy. Warunek sprawdzany jest przed każdą iteracją.

while (warunek) {
    // instrukcje
}

Przykład 1: Wyświetl wszystkie liczby całkowite nieujemne, mniejsze od podanej liczby.

$x = 10;
$min = 0;

echo "Liczby całkowite mniejsze od $x, to:<br>";

while ($min < $x) {
    echo $min;
    if ($min < $x - 1) {
        echo ' ';
    }
    $min++;
}
// Wynik: 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Przykład 2: Napisz skrypt wyznaczający NWD (największy wspólny dzielnik).

$x = 15; 
$y = 10; 
$a=$x;
$b=$y;
while($a!=$b)
{
	if($a>$b) $a-=$b;
	else $b-=$a;
} 
$nwd = $a; // lub b - obie zmienne przechowują wynik NWD(a,b)       
echo('Dla a='.$x.' i b='.$y.' NWD = '.$nwd);

Pętle do… while…

Pętla do…while wykonuje instrukcje co najmniej raz, a następnie sprawdza warunek. Warunek sprawdzany jest po każdej iteracji.

do {
    // instrukcje
} while (warunek);

Przykład 1: Napisz skrypt wyświetlający wszystkie liczby całkowite od zera do danej liczby.

$x = 15;
$min = 0;

do {
    echo $min;
    if ($min < $x) {
        echo ' ';
    }
    $min++;
} while ($min <= $x);
// Wynik: 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

Różnica między while a do…while

// while - może w ogóle się nie wykonać
$i = 10;
while ($i < 5) {
    echo "Nie wypisze się";
}

// do...while - wykona się przynajmniej raz
$i = 10;
do {
    echo "Wypisze się raz"; // wykona się mimo że warunek jest fałszywy
} while ($i < 5);

Kontrola przepływu pętli

Działanie pętli lub skryptu możemy przerwać w dowolnej chwili lub możemy pominąć część instrukcji do wykonania:

instrukcja break; powoduje natychmiastowe wyjście z pętli
instrukcja continue; powoduje przeskoczenie do następnego obiegu pętli
instrukcja exit; powoduje zakończenie wykonywania skryptu

Przerywanie działania pętli za pomocą instrukcji break;

for ($i = 3; $i <= 100; $i++) {
    if ($i > 90) {
        break; // wyjście z pętli
    }
    echo $i . ' ';
}
echo '<br>Ta instrukcja zostanie wykonana';
// Wypisze liczby 3-90, a następnie tekst

// Przerwij dwie pętle naraz
for ($i = 0; $i < 5; $i++) {
    for ($j = 0; $j < 5; $j++) {
        if ($j == 2) {
            break 2; // wyjdź z obu pętli
        }
        echo "[$i][$j] ";
    }
}

Przeskok do następnej iteracji (obiegu pętli) za pomocą instrukcji continue;

// Wypisz tylko liczby parzyste od 1 do 100
for ($i = 1; $i <= 100; $i++) {
    if ($i % 2 != 0) {
        continue; // pomiń nieparzyste
    }
    echo $i;
    if ($i < 100) {
        echo ', ';
    }
}

Przerywanie wykonywania skryptu za pomocą instrukcji exit;

for ($i = 3; $i <= 10; $i++) {
    if ($i > 9) {
        exit('Koniec skryptu'); // lub die()
    }
    echo $i . ' ';
}
echo '<br>Ta instrukcja NIE zostanie wykonana';

Tabela porównawcza pętli

Pętla	Warunek sprawdzany	Min. wykonań	Przypadek użycia
for	Przed iteracją	0	Znana liczba iteracji
foreach	Automatycznie	0 (jeśli tablica pusta)	Iteracja po tablicy/obiekcie
while	Przed iteracją	0	Nieznana liczba iteracji, warunek przed
do…while	Po iteracji	1	Nieznana liczba iteracji, warunek po

Kiedy używać poszczególnych pętli:

for – gdy znasz dokładną liczbę iteracji lub potrzebujesz indeksu
foreach – gdy iterujesz po tablicy lub kolekcji
while – gdy nie znasz liczby iteracji, warunek sprawdzany przed wykonaniem
do…while – gdy pętla musi wykonać się przynajmniej raz

Pamiętaj:

Zawsze upewnij się, że pętla ma warunek zakończenia
Używaj break i continue świadomie
Preferuj wbudowane funkcje (array_map, array_filter) zamiast ręcznych pętli
Unset referencji po foreach z &
Unikaj modyfikacji tablicy podczas iteracji foreach
Używaj składni alternatywnej w szablonach HTML

Zadania do samodzielnego wykonania:

Zadanie 1 (dla klas, które miały już HTMLa): Za pomocą pętli for stwórz tabelę w HTML składająca się z 2 wierszy i 10 kolumn.

Zadanie 1 (dla klas, które nie miały HTMLa): Za pomocą pętli for wypisz na ekranie dowolne znaki, tak aby układały się w 2 wiersze po 10 znaków.

Zadanie 2: Za pomocą pętli for, while i do… while napisz skrypt, który będzie zwiększał zmienną $i od 1 do 100 o 2, a następnie zmniejszał ją do 1 o 4.

Zadanie 3: Napisz skrypt, który dla zmiennej $n=10 i $n>0 będzie ją zmniejszał o 1 i wypisywał: wartości kwadratów zmiennej $n; następnie wartości kwadratów zmiennej $n dla $n parzystych.

Zadanie 4: Za pomocą pętli for, while i do… while napisz skrypt, który wypisze ilość iteracji pętli dla zmiennej $i<=10. Tam gdzie to możliwe zastosuj $i++, ++$i, $i- -, – -$i.

Zadanie 5: Napisz skrypt, który sprawdzi, czy podana liczba jest liczbą pierwszą.

Zadanie 6: Za pomocą pętli for stwórz tabliczkę mnożenia wg przykładu:

Zadanie 7: Napisz skrypt, który za pomocą znaków * (gwiazdki) narysuje kwadrat. Gwiazdki leżące na obwodzie mają mieć kolor niebieski, a gwiazdki leżące na przekątnych zielone.

Zadanie 8: Napisz skrypt, który po podaniu przez użytkownika promienia koła, za pomocą znaków * (gwiazdki), narysuje je.

Zadanie 9: Oblicz ilość bloków z jakich został zbudowany sześcian o boku długości 6.

Zadanie 10: Wyświetl kolejno liczby od 1 do 10 (każda w nowej linii). Wykorzystaj pętle for

Zadanie 11: Wyświetl liczby malejąco od 10 do 0. Użyj pętli for.

Zadanie 12: Wyświetl kolejno liczby od 10 do 0 z krokiem 0,5. Użyj pętli for.

Zadanie 13: Wyświetl: „PHP1 PHP2 PHP3 PHP4 PHP5 PHP6 PHP7 PHP8 PHP9 PHP10”. Użyj pętli while

Zadanie 14: Napisz skrypt z użyciem pętli do…while wyświetlający następującą listę:

• Element nr 1

• Element nr 2

• Element nr 3

• Element nr 4

Zadanie 15: Napisz skrypt sumujący wszystkie liczby nieparzyste z przedziału od 0 do 10. Użyj instrukcji continue.

Zadanie 16: Napisz skrypt wyświetlający: “1-2-3-5-6-7-8-9”. Użyj dowolnej pętli i instrukcji przerywającej (wykluczono wartość 4).

Zadanie 17: Napisz skrypt wyświetlający szachownicę.

TaskQuest — Twój projekt na cały semestr

Karta pracy

Projekt: TaskQuest — grywalizowana aplikacja do zarządzania zadaniami. Użytkownik loguje się, dodaje zadania, za ich wykonanie zdobywa punkty XP, awansuje na poziomy, zdobywa odznaki i widzi swoją pozycję w rankingu klasy. Każda lekcja rozbudowuje tę samą aplikację o nową funkcję.

PHP — instrukcje warunkowe, wybór, operator warunkowy

Cel lekcji

Nauczyć aplikację podejmować decyzje na podstawie danych.

Co dziś budujesz

Logikę awansu na poziom oraz tytuły zależne od poziomu.

Ważna uwaga o progu poziomu

Skoro $xp cały czas rośnie i się nie resetuje, to próg potrzebny do kolejnego poziomu też musi rosnąć — inaczej po awansie na poziom 2 użytkownik z 100 XP awansowałby na poziom 3 już przy 101 XP, co byłoby za łatwe. Dlatego próg do następnego poziomu liczymy jako $poziom * XP_NA_POZIOM (poziom 1→2 potrzeba 100 XP, poziom 2→3 potrzeba 200 XP, itd.).

Ograniczenie tej wersji: pojedynczy if sprawdza próg i awansuje tylko o jeden poziom na raz. Jeśli ktoś zdobędzie od razu bardzo dużo XP i „przeskoczy” dwa progi naraz, ten kod tego nie złapie w jednym uruchomieniu. To celowe uproszczenie — w lekcji 5 (pętle) zamienimy ten if na while, żeby awansować użytkownika o tyle poziomów, ile faktycznie mu się należy, za jednym razem.

Kroki do wykonania

Oblicz próg kolejnego poziomu: $progNastepnegoPoziomu = $poziom * XP_NA_POZIOM;.
Napisz warunek if: jeśli $xp >= $progNastepnegoPoziomu, zwiększ $poziom o 1 i wyświetl komunikat „Awansowałeś!”.
Za pomocą switch przypisz użytkownikowi tytuł zależny od poziomu, np. 1 = Nowicjusz, 2 = Wojownik, 3 i więcej = Mistrz.
Zdefiniuj zmienną $wykonalDzisiajZadanie — na razie ustaw ją ręcznie na true albo false, tylko po to, żeby przetestować działanie operatora warunkowego (prawdziwe sprawdzanie, czy użytkownik był dziś aktywny, zrobimy dopiero w lekcji 7, gdy poznamy obsługę dat).
Za pomocą operatora warunkowego (?: lub ??) wyświetl na podstawie $wykonalDzisiajZadanie krótką etykietę statusu: „Aktywny” albo „Nieaktywny”.
Przetestuj różne wartości $xp (w tym taką, która przeskakuje próg) oraz obie wartości $wykonalDzisiajZadanie, żeby zobaczyć różne komunikaty.

Podpowiedzi / fragmenty kodu

<?php
$progNastepnegoPoziomu = $poziom * XP_NA_POZIOM;

if ($xp >= $progNastepnegoPoziomu) {
    $poziom++;
    echo "Awansowałeś na poziom $poziom!";
}

switch ($poziom) {
    case 1:
        $tytul = "Nowicjusz";
        break;
    case 2:
        $tytul = "Wojownik";
        break;
    default:
        $tytul = "Mistrz";
}

// Tymczasowo ustawiane ręcznie - w lekcji 7 zastąpimy to sprawdzeniem daty
$wykonalDzisiajZadanie = true;
$status = $wykonalDzisiajZadanie ? "Aktywny" : "Nieaktywny";
echo "Status: $status";
?>

Do samodzielnego sprawdzenia

☐ Próg kolejnego poziomu jest liczony wzorem ($poziom * XP_NA_POZIOM), a nie sztywną liczbą.

☐ Zmiana wartości $xp faktycznie zmienia poziom i tytuł na stronie.

☐ Rozumiem i potrafię wyjaśnić, dlaczego pojedynczy if nie obsłuży awansu o dwa poziomy naraz.

☐ switch obsługuje co najmniej 3 przypadki plus default.

☐ Etykieta statusu poprawnie zmienia się w zależności od $wykonalDzisiajZadanie.

Pytania kontrolne

Dlaczego próg kolejnego poziomu musi rosnąć wraz z poziomem, a nie może być stałą liczbą?
Co się stanie w powyższym kodzie, jeśli użytkownik z poziomu 1 (próg 100) zdobędzie od razu 250 XP? Ile poziomów awansuje po jednym uruchomieniu skryptu i dlaczego?
Kiedy lepiej użyć switch zamiast wielu if/elseif?
Co robi operator ?? i czym różni się od ?:?

Kama Kaczmarek

Strona z materiałami dla uczniów i nauczycieli

Strona z materiałami dla uczniów i nauczycieli

5. PHP – pętle oraz składnia alternatywna

Pętle

Pętle for… i foreach…

foreach

Pętle while…

Pętle do… while…

Różnica między while a do…while

Kontrola przepływu pętli

Przerywanie działania pętli za pomocą instrukcji break;

Przeskok do następnej iteracji (obiegu pętli) za pomocą instrukcji continue;

Przerywanie wykonywania skryptu za pomocą instrukcji exit;

Tabela porównawcza pętli

Zadania do samodzielnego wykonania:

TaskQuest — Twój projekt na cały semestr

Karta pracy

PHP — instrukcje warunkowe, wybór, operator warunkowy

Cel lekcji

Co dziś budujesz

Ważna uwaga o progu poziomu

Kroki do wykonania

Podpowiedzi / fragmenty kodu

Do samodzielnego sprawdzenia

Pytania kontrolne