Debugowanie to proces znajdowania i naprawiania błędów w kodzie. To umiejętność, która odróżnia początkującego od doświadczonego programisty.

TaskQuest

Dodatek

Rodzaje błędów w PHP

1. Parse Errors (Błędy składni)

Błędy w składni kodu – PHP nie może nawet uruchomić skryptu.

<?php
// Błąd: brak średnika
echo "Hello World"

// Błąd: brak zamykającego nawiasu
if ($x > 5 {
    echo "OK";
}

// Błąd: brak zamykającego cudzysłowu
echo "Hello;
?>

Komunikat błędu:

Parse error: syntax error, unexpected end of file in script.php on line 3

2. Fatal Errors (Błędy krytyczne)

Błędy krytyczne przerywające wykonanie skryptu.

<?php
// Wywołanie nieistniejącej funkcji
nieistniejacaFunkcja();

// Przekroczenie limitu pamięci
$huge_array = array_fill(0, 10000000, 'data');

// Błąd require/include
require 'nieistniejacy_plik.php';
?>

Komunikat błędu:

Fatal error: Uncaught Error: Call to undefined function nieistniejacaFunkcja()

3. Warning (Ostrzeżenia)

Ostrzeżenia nie przerywają wykonania skryptu, ale wskazują na problemy.

<?php
// Otwarcie nieistniejącego pliku
$file = fopen('nieistniejacy.txt', 'r');

// Dzielenie przez zero
$result = 10 / 0;

// Użycie niezdefiniowanej zmiennej
echo $niezdefiniowana;
?>

Komunikat błędu:

Warning: fopen(nieistniejacy.txt): failed to open stream: No such file or directory
Warning: Division by zero

4. Notice (Notki)

Najmniej poważne komunikaty – sugestie ulepszeń.

<?php
// Użycie niezdefiniowanego klucza tablicy
$tab = ['a' => 1];
echo $tab['b'];

// Użycie niezdefiniowanej zmiennej
echo $x;

// Użycie niezdefiniowanej stałej
echo NIEISTNIEJACA_STALA;
?>

Komunikat błędu:

Notice: Undefined index: b
Notice: Undefined variable: x
Notice: Use of undefined constant NIEISTNIEJACA_STALA

5. Deprecated (Przestarzałe)

Informacje o przestarzałych funkcjach.

<?php
// Przestarzała funkcja
mysql_connect('localhost', 'root', ''); // Deprecated w PHP 5.5, usunięte w PHP 7.0

// Przestarzały sposób tworzenia obiektu
$date = new DateTime;
$date->setDate(2024, 13, 32); // Deprecated warning
?>

1. error_reporting() – Poziomy błędów

Konfiguracja raportowania błędów

<?php
// Wyświetl WSZYSTKIE błędy (rozwój)
error_reporting(E_ALL);

// Wyświetl wszystkie oprócz Notice
error_reporting(E_ALL & ~E_NOTICE);

// Wyświetl tylko błędy krytyczne
error_reporting(E_ERROR | E_WARNING | E_PARSE);

// Wyłącz wyświetlanie błędów (produkcja)
error_reporting(0);

// Sprawdź aktualny poziom
echo error_reporting(); // Zwraca liczbę (np. 32767 dla E_ALL)
?>

Poziomy błędów – kompletna lista

<?php
// Błędy krytyczne
E_ERROR             // Błędy krytyczne (fatal errors)
E_PARSE             // Błędy składni
E_CORE_ERROR        // Błędy w jądrze PHP
E_COMPILE_ERROR     // Błędy kompilacji

// Ostrzeżenia
E_WARNING           // Ostrzeżenia runtime
E_CORE_WARNING      // Ostrzeżenia jądra PHP
E_COMPILE_WARNING   // Ostrzeżenia kompilacji
E_USER_WARNING      // Własne ostrzeżenia (trigger_error)

// Notki i informacje
E_NOTICE            // Notki runtime
E_USER_NOTICE       // Własne notki
E_STRICT            // Sugestie najlepszych praktyk
E_DEPRECATED        // Przestarzałe funkcje
E_USER_DEPRECATED   // Własne deprecation

// Wszystkie
E_ALL               // Wszystkie błędy i ostrzeżenia
?>

Przykład – Różne konfiguracje dla środowisk

<?php
// config.php

// Wykryj środowisko
$environment = getenv('APP_ENV') ?: 'development';

if ($environment === 'development') {
    // ROZWÓJ - pokaż wszystkie błędy
    error_reporting(E_ALL);
    ini_set('display_errors', 1);
    ini_set('display_startup_errors', 1);
    
} elseif ($environment === 'staging') {
    // STAGING - pokaż błędy, ale loguj je
    error_reporting(E_ALL);
    ini_set('display_errors', 1);
    ini_set('log_errors', 1);
    ini_set('error_log', '/var/log/php/staging_errors.log');
    
} else {
    // PRODUKCJA - ukryj błędy, tylko loguj
    error_reporting(E_ALL);
    ini_set('display_errors', 0);
    ini_set('display_startup_errors', 0);
    ini_set('log_errors', 1);
    ini_set('error_log', '/var/log/php/production_errors.log');
}
?>

2. ini_set() – Konfiguracja PHP w runtime

Podstawowe ustawienia

<?php
// Wyświetlanie błędów
ini_set('display_errors', 1);           // Wyświetl błędy (0 = wyłącz)
ini_set('display_startup_errors', 1);   // Błędy przy starcie PHP

// Logowanie błędów
ini_set('log_errors', 1);               // Loguj błędy do pliku
ini_set('error_log', 'errors.log');     // Ścieżka do pliku logów

// Limity
ini_set('memory_limit', '256M');        // Limit pamięci
ini_set('max_execution_time', 60);      // Czas wykonania (sekundy)
ini_set('upload_max_filesize', '10M');  // Max rozmiar uploadu

// Inne
ini_set('default_charset', 'UTF-8');
ini_set('date.timezone', 'Europe/Warsaw');

// Sprawdź wartość ustawienia
echo ini_get('memory_limit'); // 256M
?>

Przykład – Kompleksowa konfiguracja rozwojowa

<?php
// dev_config.php - Konfiguracja dla rozwoju

// Błędy
ini_set('display_errors', 1);
ini_set('display_startup_errors', 1);
error_reporting(E_ALL);

// Logowanie
ini_set('log_errors', 1);
ini_set('error_log', __DIR__ . '/logs/php_errors.log');

// Limity (luźne dla rozwoju)
ini_set('memory_limit', '512M');
ini_set('max_execution_time', 300);
ini_set('max_input_time', 300);
ini_set('post_max_size', '50M');
ini_set('upload_max_filesize', '50M');

// Sesje
ini_set('session.cookie_httponly', 1);
ini_set('session.use_strict_mode', 1);

// Output buffering (przydatne przy debugowaniu)
ini_set('output_buffering', 'Off');
ini_set('implicit_flush', 1);

// Pokaż szczegóły SQL (tylko dla developmentu!)
ini_set('mysqli.allow_local_infile', 1);

echo "Konfiguracja deweloperska załadowana<br>";
echo "Memory limit: " . ini_get('memory_limit') . "<br>";
echo "Max execution time: " . ini_get('max_execution_time') . "s<br>";
?>

3. trigger_error() – Własne błędy

Wywoływanie własnych błędów

<?php
function divide($a, $b) {
    
    if ($b == 0) {
        // Wywołaj własny błąd
        trigger_error("Dzielenie przez zero!", E_USER_WARNING);
        return false;
    }
    
    return $a / $b;
}

$result = divide(10, 0);

// Bardziej szczegółowe błędy
function processUser($user_id) {
    
    if (!is_int($user_id)) {
        trigger_error("User ID musi być liczbą całkowitą, podano: " . gettype($user_id), E_USER_ERROR);
    }
    
    if ($user_id < 1) {
        trigger_error("User ID musi być dodatni, podano: $user_id", E_USER_WARNING);
        return false;
    }
    
    // Przestarzałe użycie
    if (func_num_args() > 1) {
        trigger_error("Funkcja processUser() przyjmuje tylko jeden argument. Wiele argumentów jest przestarzałe.", E_USER_DEPRECATED);
    }
    
    return "Processing user $user_id";
}

processUser(-5);        // Warning
processUser("abc");     // Fatal Error
processUser(1, 2);      // Deprecated
?>

Przykład – Walidacja z trigger_error()

<?php
class Validator {
    
    public static function validateEmail($email) {
        if (empty($email)) {
            trigger_error("Email nie może być pusty", E_USER_NOTICE);
            return false;
        }
        
        if (!filter_var($email, FILTER_VALIDATE_EMAIL)) {
            trigger_error("Nieprawidłowy format email: $email", E_USER_WARNING);
            return false;
        }
        
        return true;
    }
    
    public static function validateAge($age) {
        if (!is_numeric($age)) {
            trigger_error("Wiek musi być liczbą, podano: " . gettype($age), E_USER_ERROR);
        }
        
        if ($age < 0) {
            trigger_error("Wiek nie może być ujemny: $age", E_USER_WARNING);
            return false;
        }
        
        if ($age > 150) {
            trigger_error("Nieprawdopodobny wiek: $age", E_USER_WARNING);
            return false;
        }
        
        return true;
    }
}

// Testy
Validator::validateEmail('');                    // Notice
Validator::validateEmail('invalid-email');       // Warning
Validator::validateAge('abc');                   // Fatal Error
Validator::validateAge(-5);                      // Warning
Validator::validateAge(200);                     // Warning
?>

4. error_log() – Logowanie błędów

Podstawowe użycie

<?php
// Loguj do domyślnego pliku error_log
error_log("To jest testowa wiadomość w logu");

// Loguj zmienną
$user_id = 123;
error_log("User ID: $user_id");

// Loguj tablicę (trzeba skonwertować do stringa)
$data = ['name' => 'Jan', 'age' => 25];
error_log("User data: " . print_r($data, true));

// Loguj z kontekstem
error_log("[" . date('Y-m-d H:i:s') . "] User logged in: $user_id");
?>

Logowanie do konkretnego pliku

<?php
// Loguj do konkretnego pliku
error_log("Custom log message", 3, "/var/log/myapp/custom.log");

// Funkcja pomocnicza do logowania
function logMessage($message, $level = 'INFO') {
    $timestamp = date('Y-m-d H:i:s');
    $log_file = __DIR__ . '/logs/app.log';
    
    $formatted_message = "[$timestamp] [$level] $message" . PHP_EOL;
    
    error_log($formatted_message, 3, $log_file);
}

// Użycie
logMessage("Aplikacja uruchomiona", "INFO");
logMessage("Użytkownik zalogowany: ID 123", "INFO");
logMessage("Błąd połączenia z bazą", "ERROR");
logMessage("Podejrzana aktywność z IP: 192.168.1.100", "WARNING");
?>

Przykład – Klasa Logger

<?php
class Logger {
    
    private $log_file;
    private $levels = ['DEBUG', 'INFO', 'WARNING', 'ERROR', 'CRITICAL'];
    
    public function __construct($log_file = null) {
        $this->log_file = $log_file ?? __DIR__ . '/logs/app.log';
        
        // Utwórz katalog jeśli nie istnieje
        $log_dir = dirname($this->log_file);
        if (!is_dir($log_dir)) {
            mkdir($log_dir, 0755, true);
        }
    }
    
    private function write($level, $message, $context = []) {
        $timestamp = date('Y-m-d H:i:s');
        
        // Format: [2024-01-15 14:30:45] [ERROR] Message
        $log_line = "[$timestamp] [$level] $message";
        
        // Dodaj kontekst jeśli istnieje
        if (!empty($context)) {
            $log_line .= " | Context: " . json_encode($context);
        }
        
        $log_line .= PHP_EOL;
        
        // Zapisz do pliku
        error_log($log_line, 3, $this->log_file);
    }
    
    public function debug($message, $context = []) {
        $this->write('DEBUG', $message, $context);
    }
    
    public function info($message, $context = []) {
        $this->write('INFO', $message, $context);
    }
    
    public function warning($message, $context = []) {
        $this->write('WARNING', $message, $context);
    }
    
    public function error($message, $context = []) {
        $this->write('ERROR', $message, $context);
    }
    
    public function critical($message, $context = []) {
        $this->write('CRITICAL', $message, $context);
    }
    
    public function exception(Exception $e) {
        $context = [
            'file' => $e->getFile(),
            'line' => $e->getLine(),
            'trace' => $e->getTraceAsString()
        ];
        
        $this->error($e->getMessage(), $context);
    }
}

// Użycie
$logger = new Logger();

$logger->info("Aplikacja uruchomiona");
$logger->debug("Zmienna \$x = 5", ['x' => 5]);
$logger->warning("Niska pamięć", ['available' => '50MB']);
$logger->error("Błąd połączenia z bazą", ['host' => 'localhost', 'error' => 'timeout']);

try {
    throw new Exception("Testowy wyjątek");
} catch (Exception $e) {
    $logger->exception($e);
}
?>

5. var_dump(), print_r(), debug_backtrace()

var_dump() – Pełne informacje o zmiennej

<?php
$string = "Hello World";
$number = 42;
$float = 3.14;
$bool = true;
$null = null;
$array = ['a' => 1, 'b' => 2, 'c' => 3];
$object = new stdClass();
$object->name = "Test";
$object->value = 100;

// var_dump() pokazuje typ i wartość
var_dump($string);      // string(11) "Hello World"
var_dump($number);      // int(42)
var_dump($float);       // float(3.14)
var_dump($bool);        // bool(true)
var_dump($null);        // NULL
var_dump($array);       // array(3) { ["a"]=> int(1) ...}
var_dump($object);      // object(stdClass)#1 (2) { ...}

// Wiele zmiennych naraz
var_dump($string, $number, $array);
?>

print_r() – Czytelniejszy output

<?php
$array = [
    'user' => [
        'id' => 123,
        'name' => 'Jan Kowalski',
        'email' => 'jan@example.com',
        'roles' => ['admin', 'editor']
    ],
    'settings' => [
        'theme' => 'dark',
        'language' => 'pl'
    ]
];

// print_r() - czytelniejsze formatowanie
print_r($array);

// Zwróć jako string zamiast wyświetlać
$output = print_r($array, true);
error_log("Array content: $output");

// Porównanie
echo "<pre>";
echo "var_dump():\n";
var_dump($array);

echo "\nprint_r():\n";
print_r($array);
echo "</pre>";
?>

debug_backtrace() – Śledzenie wywołań

<?php
function levelOne() {
    levelTwo();
}

function levelTwo() {
    levelThree();
}

function levelThree() {
    // Pokaż stos wywołań
    $backtrace = debug_backtrace();
    
    echo "<pre>";
    print_r($backtrace);
    echo "</pre>";
    
    // Bardziej czytelne
    echo "<h3>Call Stack:</h3>";
    foreach ($backtrace as $index => $call) {
        echo "#{$index} ";
        
        if (isset($call['file'])) {
            echo "{$call['file']}:{$call['line']} - ";
        }
        
        if (isset($call['class'])) {
            echo "{$call['class']}{$call['type']}";
        }
        
        echo "{$call['function']}()<br>";
    }
}

levelOne();
?>

Funkcja debug() – Ulepszony var_dump()

<?php
function debug($var, $label = null, $die = false) {
    echo '<pre style="background:#f4f4f4; padding:15px; border:2px solid #333; border-radius:5px; margin:10px 0;">';
    
    if ($label) {
        echo "<strong>DEBUG: $label</strong>\n";
        echo str_repeat('-', 50) . "\n";
    }
    
    // Informacje o wywołaniu
    $backtrace = debug_backtrace();
    $caller = $backtrace[0];
    echo "File: {$caller['file']}\n";
    echo "Line: {$caller['line']}\n";
    echo str_repeat('-', 50) . "\n\n";
    
    // Typ zmiennej
    echo "Type: " . gettype($var) . "\n\n";
    
    // Wartość
    if (is_array($var) || is_object($var)) {
        print_r($var);
    } else {
        var_dump($var);
    }
    
    echo '</pre>';
    
    if ($die) {
        die("\n<strong>Script terminated by debug()</strong>");
    }
}

// Użycie
$user = [
    'id' => 123,
    'name' => 'Jan Kowalski',
    'active' => true
];

debug($user, "User Data");
debug($_SERVER, "Server Variables");
debug($user, "Critical Error - User Data", true); // Zatrzyma skrypt
?>

6. Try-Catch – Obsługa wyjątków

Materiał dostępny w temacie https://kamakaczmarek.net/12-php-wyjatki-try-catch/

7. Xdebug – Profesjonalne debugowanie

Xdebug to popularne rozszerzenie (moduł) dla języka PHP, które służy do debugowania (szukania błędów), profilowania oraz analizy wydajności aplikacji.

Zamiast polegać na tradycyjnym, często uciążliwym wypisywaniu wartości zmiennych w oknie przeglądarki za pomocą funkcji var_dump() czy print_r(),

Xdebug pozwala na zaawansowaną, interaktywną pracę z kodem.

W tym miejscu odsyłam Was do zewnętrznych źródeł celem zgłębienia tematu – jest ich mnóstwo w sieci.

TaskQuest 2.3 — tryb pracy, log błędów i strona awarii

Po Lekcji 22 TaskQuest ma prawdziwe konta, hasła i obronę przed trzema atakami. Ale kiedy coś w środku pęknie, aplikacja zachowuje się fatalnie: pokazuje graczowi nazwy kolumn z bazy, pełne ścieżki do plików na serwerze, a czasem po prostu białą stronę. I nie zostawia po sobie żadnego śladu — gdy uczeń z klasy obok napisze „nie działa”, nie masz jak sprawdzić, co się stało.

Dziś zajmiesz się tym, co dzieje się po wystąpieniu błędu: kto zobaczy szczegóły, co zostanie zapisane i jak znaleźć przyczynę. Przy okazji poznasz narzędzia, których będziesz używać do końca nauki programowania.

Pracujesz na projekcie w stanie po Lekcji 22.

Cel lekcji

Nauczyć się:

• rozpoznawać rodzaje błędów PHP (Parse error, Fatal error, Warning, Deprecated) i czytać ich komunikaty,
• rozróżniać Exception i Error oraz wiedzieć, czego nie łapie catch (Exception ...),
• sterować wyświetlaniem błędów (error_reporting(), ini_set('display_errors', ...)),
• zapisywać błędy do pliku (error_log()) i używać logu jako narzędzia debugowania,
• ustawiać awaryjną obsługę niezłapanych wyjątków (set_exception_handler()),
• świadomie używać var_dump(), print_r() i wiedzieć, kiedy one nie wystarczą.

Efekt: TaskQuest ma dwa tryby pracy (rozwojowy i produkcyjny), własny plik logu, do którego trafia każda awaria, i stronę awarii zamiast białego ekranu ze ścieżkami serwera.

Uwaga — co jest, a czego jeszcze nie ma:

• Nie zmieniamy sposobu walidacji danych od użytkownika. Błąd użytkownika to nadal tablica komunikatów (reguła z L13), a nie wyjątek.
• Nie wprowadzamy własnych klas wyjątków (to wciąż zadanie dodatkowe z L15) ani trigger_error() — w TaskQuest awarie zgłaszamy wyjątkami (L12).
• Xdebug omawiamy tylko krótko na końcu. To narzędzie do zainstalowania, nie kod w projekcie.

Rozgrzewka — 4 pytania z Lekcji 22

1. Dlaczego htmlspecialchars() wywołujemy przy wyświetlaniu, a nie przed zapisem do bazy?
2. Skąd sprawdzTokenCsrf() wie, że formularz pochodzi z TaskQuest, a nie z obcej strony?
3. Dlaczego przy nieudanym logowaniu pokazujemy jeden wspólny komunikat „Nieprawidłowy login lub hasło.”?
4. Co robi .htaccess w uploads/avatary/ i przed czym nie chroni?

1. Wracamy do naszego TaskQuest

Co zostaje, co dochodzi, co zmieniamy

Docelowa struktura projektu

taskquest/
├── config/config.php                (zmiana: tryb pracy, ustawienia błędów, set_exception_handler)
├── includes/
│   ├── funkcje_bledow.php           NOWY
│   ├── footer.php                   (zmiana: „TaskQuest 2.3”)
│   └── ... pozostałe                bez zmian
├── logs/                            NOWY KATALOG
│   ├── .htaccess                    NOWY
│   └── taskquest.log                (tworzy go PHP przy pierwszym błędzie)
├── index.php                        (zmiana: blok catch)
├── zaloguj.php                      (zmiana: blok catch)
├── rejestracja.php                  (zmiana: blok catch)
├── dodaj-zadanie.php                (zmiana: blok catch)
├── profil.php                       (zmiana: blok catch)
├── oznacz-wykonane.php              (zmiana: blok catch)
├── usun-zadanie.php                 (zmiana: blok catch)
├── diagnostyka.php                  (zmiana: 25 ścieżek, sekcja „Log błędów”)
└── classes/, sql/, uploads/         bez zmian

Przygotowanie (zrób to teraz)

1. Zrób kopię zapasową katalogu taskquest/ jako taskquest_lekcja22/ (obok, nie w środku).
2. Uruchom w XAMPP Apache i MySQL.
3. Zaloguj się jako Kama_2026 / KamaQuest26 i sprawdź, że lista zadań, „Zrobione!”, „Usuń” i avatar działają.
4. Znajdź na dysku plik C:\xampp\apache\logs\error.log (na Linuksie /opt/lampp/logs/error_log). Otwórz go w edytorze kodu i przewiń na koniec. To tu dziś trafiają wszystkie komunikaty PHP — za chwilę damy TaskQuest własny plik.

2. Problem w aplikacji

Trzy rzeczy, które dzieją się w TaskQuest już dziś.

1. Aplikacja zdradza wnętrze bazy. Otwórz includes/funkcje_bazy.php, znajdź wczytajZadaniaUzytkownika() i w tekście zapytania zmień tytul na tytul2. Odśwież index.php:

Nie udało się wczytać danych: Unknown column 'tytul2' in 'field list'

Gracz właśnie dostał informację, jak nazywają się kolumny w Twojej bazie. Po Lekcji 22 wiesz, że to prezent dla atakującego. Przywróć tytul.

2. Aplikacja zdradza wnętrze serwera. Otwórz dodaj-zadanie.php, znajdź w formularzu pole tytułu i zmień name="tytul" na name="tytul[]". Wyślij formularz z dowolnym tytułem:

Fatal error: Uncaught TypeError: trim(): Argument #1 ($string) must be of type string,
array given in C:\xampp\htdocs\taskquest\includes\funkcje_tekstowe.php:14

Zwróć uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze — pełna ścieżka do pliku na dysku serwera. Po drugie — blok try/catch w tym pliku tego nie złapał. Dlaczego, dowiesz się w sekcji 3.3. Przywróć name="tytul".

3. Nie ma żadnego śladu. Oba błędy zniknęły razem z odświeżeniem strony. Gdyby zdarzyły się graczowi w nocy, rano nie miałabyś jak sprawdzić, co się stało. Jedyny ślad jest w logu Apache — wspólnym dla wszystkich aplikacji na tym serwerze.

Plan lekcji:

rodzaje błędów PHP        → umiesz przeczytać komunikat i wiesz, co się stało
Exception vs Error        → wiesz, czego catch (Exception) nie łapie
tryb pracy aplikacji      → decydujesz, kto widzi szczegóły
log błędów                → każda awaria zostawia ślad
set_exception_handler()   → żaden błąd nie pokaże graczowi ścieżek
var_dump / print_r / log  → potrafisz znaleźć przyczynę

3. Rodzaje błędów w PHP

3.1 Cztery rodzaje komunikatów

Utwórz w katalogu projektu plik brudnopis.php. Będziesz do niego wracać przez całą lekcję.

Parse error (błąd składni). PHP nie potrafi nawet przeczytać pliku, więc nic się nie wykonuje:

<?php

echo "Start";
echo "Brakuje średnika"
echo "Koniec";

Uruchom http://localhost/taskquest/brudnopis.php. Słowo „Start” nie pojawi się, mimo że jest przed błędem. To jest cecha rozpoznawcza błędu składni: cały plik przepada.

Fatal error (błąd krytyczny). Skrypt rusza, ale przerywa się w miejscu błędu:

<?php

echo "<p>Start</p>";
nieistniejacaFunkcja();
echo "<p>Koniec</p>";

Tym razem „Start” się wyświetli, a „Koniec” już nie.

Warning (ostrzeżenie). Skrypt nie przerywa pracy:

<?php

$plik = fopen('nie_ma_takiego_pliku.txt', 'r');
echo "<p>Mimo ostrzeżenia lecę dalej.</p>";
echo "<p>Zmienna: " . $nieistniejacaZmienna . "</p>";

To najbardziej podstępny rodzaj błędu. Strona działa, ale wynik jest nie ten, którego oczekujesz. Znasz to z Lekcji 21: move_uploaded_file() przy braku katalogu też wypisuje Warning — ze ścieżką do katalogu na serwerze.

Deprecated (przestarzałe). Informacja, że coś działa, ale zniknie w przyszłej wersji PHP. Spotkałaś to w Lekcji 11 przy fgetcsv() bez ostatniego parametru.

Poprawka do materiału źródłowego. Materiał wymienia jeszcze Notice i podaje przykłady: niezdefiniowana zmienna, brakujący klucz tablicy, dzielenie przez zero. W PHP 8 te trzy przypadki zachowują się inaczej niż w PHP 5/7:

• niezdefiniowana zmienna → Warning (nie Notice),
• brakujący klucz tablicy → Warning (nie Notice),
• 10 / 0 → rzuca DivisionByZeroError, czyli przerywa skrypt (nie Warning).

Notice nadal istnieje, ale jest dziś rzadkością. Sprawdź to sama — wpisz w brudnopisie echo 10 / 0; i zobacz, co pokaże PHP.

3.2 Jak czytać komunikat błędu

Każdy komunikat ma cztery części:

Fatal error: Uncaught TypeError: trim(): Argument #1 ($string) must be of type string, array given
             in C:\xampp\htdocs\taskquest\includes\funkcje_tekstowe.php:14

[1] Fatal error              → rodzaj: skrypt się przerwał
[2] Uncaught TypeError       → nazwa klasy błędu
[3] trim(): Argument #1 ...  → co dokładnie jest nie tak
[4] funkcje_tekstowe.php:14  → plik i numer linii

Reguła praktyczna: czytaj od końca. Najpierw plik i linia, potem treść. Uwaga na pułapkę — linia 14 to miejsce, w którym błąd wybuchł, a nie zawsze miejsce, w którym powstał. trim() dostało tablicę, ale to nie trim() jest winne — winne jest miejsce, które przekazało tablicę. Dlatego pod komunikatem PHP pokazuje stos wywołań (Stack trace): listę funkcji, które doprowadziły do tego miejsca, od najbardziej zagnieżdżonej do najwyższej.

3.3 Error czy Exception?

Od Lekcji 12 używasz try/catch. W sekcji 2 zobaczyłaś, że TypeError przeszedł obok bloku catch. To nie jest przypadek ani błąd w Twoim kodzie.

W PHP wszystko, co można rzucić, dziedziczy po interfejsie Throwable. Poniżej są dwie rodziny:

              Throwable
              /        \
       Exception        Error
           |              |
  mysqli_sql_exception   TypeError
  DateMalformedString…   ValueError
  (Twoje wyjątki z L12)  DivisionByZeroError
                         ArgumentCountError

Podział ma sens praktyczny:

• Exception to sytuacja, którą program przewidział: baza nie odpowiada, pliku nie ma, dane są niepoprawne. Program może zareagować.
• Error to błąd programisty: zła liczba argumentów, zły typ, wywołanie nieistniejącej funkcji. Nie ma sensownej reakcji poza „napraw kod”.

catch (Exception $wyjatek) łapie wyłącznie lewą gałąź. To jest zamierzone: gdyby łapało wszystko, Twoje literówki udawałyby awarie bazy danych.

SAMODZIELNIE

Wyczyść brudnopis.php i wstaw:

<?php

function sprawdz(callable $kod): void
{
    try {
        $kod();
        echo "<p>Bez błędu.</p>";
    } catch (Exception $wyjatek) {
        echo "<p>Złapane jako Exception: " . get_class($wyjatek) . "</p>";
    }
}

Nie musisz rozumieć callable — to po prostu sposób na przekazanie kawałka kodu do funkcji. Pod spodem dopisz pięć wywołań sprawdz(...), po jednym dla każdej sytuacji:

1. new DateTime('2026-13-45')
2. 10 / 0
3. trim([])
4. throw new Exception('Awaria pliku')
5. intdiv(10, 3)

Wzór pierwszego: sprawdz(function () { new DateTime('2026-13-45'); });

Zanim uruchomisz, wpisz w zeszycie przewidywanie dla każdego przypadku: „złapane” czy „wywali stronę”. Potem uruchom i sprawdź.

1. new DateTime('2026-13-45')   → ZŁAPANE — DateMalformedStringException (dziedziczy po Exception)
2. 10 / 0                       → NIE — DivisionByZeroError (Error), strona się przerywa
3. trim([])                     → NIE — TypeError (Error), strona się przerywa
4. throw new Exception(...)     → ZŁAPANE — Exception
5. intdiv(10, 3)                → bez błędu, wynik 3

4. Tryb rozwojowy i produkcyjny

4.1 error_reporting() i ini_set()

Dwa ustawienia decydują o tym, co się dzieje z komunikatem błędu:

Te cztery ustawienia dają dwa sensowne zestawy:

TRYB ROZWOJOWY (Twój komputer)      TRYB PRODUKCYJNY (serwer, gracze)
error_reporting(E_ALL)              error_reporting(E_ALL)
display_errors = 1   ← widzisz      display_errors = 0   ← gracz nie widzi
log_errors = 1                      log_errors = 1       ← Ty czytasz z pliku

Zwróć uwagę: error_reporting(E_ALL) jest w obu trybach. Wyłączanie ostrzeżeń na produkcji to najczęstszy błąd początkujących — problem nie znika, tylko przestaje być widoczny. Różnica między trybami dotyczy wyłącznie tego, kto dostaje komunikat.

ini_set() zmienia ustawienie PHP na czas jednego żądania. Trwale ustawia się je w php.ini, ale wtedy dotyczą wszystkich aplikacji na serwerze — a Ty chcesz sterować samym TaskQuest.

Ważne ograniczenie. ini_set('display_errors', '0') działa dopiero od momentu wykonania tej linii. Błąd składni w pliku, który PHP wczytuje jako pierwszy (czyli w index.php), zdarza się wcześniej — takiego komunikatu ustawienie nie ukryje. To jedyny przypadek, którego nie da się objąć kodem; na serwerze załatwia go php.ini. Zobaczysz to w Eksperymencie 2.

4.2 Włączamy tryby do TaskQuest

Od tego miejsca pracujesz w projekcie. Brudnopis zostaw, wróci w sekcji 7.

Krok 1 — katalog na log

1. Utwórz w katalogu projektu katalog logs/ (ręcznie, tak jak uploads/avatary/ w Lekcji 21 — aplikacja sama katalogów nie tworzy).
2. Utwórz w nim plik .htaccess o treści:

# TaskQuest (L23): log błędów nie jest do oglądania przez przeglądarkę.
Require all denied

Dlaczego? Log będzie zawierał nazwy kolumn, ścieżki na dysku i fragmenty zapytań SQL — czyli dokładnie to, co w Lekcji 22 uznałyśmy za informacje wyłącznie dla programisty. Katalog logs/ leży w katalogu publicznym serwera, więc bez .htaccess każdy mógłby wpisać adres pliku i przeczytać go w przeglądarce.

Krok 2 — ustawienia w config/config.php

Na samej górze pliku, zaraz pod <?php i przed dotychczasowymi stałymi, dopisz:

// --- tryb pracy aplikacji (L23) ---
// true  = Twój komputer: błędy widać na stronie
// false = serwer: gracz widzi tylko ogólny komunikat, szczegóły idą do logu
define('TRYB_ROZWOJOWY', true);

define('PLIK_LOGU', dirname(__DIR__) . '/logs/taskquest.log');

error_reporting(E_ALL);
ini_set('log_errors', '1');
ini_set('error_log', PLIK_LOGU);

if (TRYB_ROZWOJOWY) {
    ini_set('display_errors', '1');
} else {
    ini_set('display_errors', '0');
}

dirname(__DIR__) znasz — __DIR__ to katalog config/, a dirname() cofa o jeden poziom, do katalogu projektu. Tak samo liczona była kiedyś stała PLIK_ZADAN.

Krok 3 — sprawdzenie

1. Zepsuj celowo nazwę kolumny w wczytajZadaniaUzytkownika() (w zapytaniu sql zmień tytul na tytul2) i odśwież index.php.
2. Zajrzyj do logs/taskquest.log. Powinien tam być wpis z datą i komunikatem mysqli.
3. Wpisz w przeglądarce http://localhost/taskquest/logs/taskquest.log. Serwer powinien odpowiedzieć 403 Forbidden.
4. Przywróć tytul.

Jeśli pliku logu nie ma, sprawdź pisownię nazwy katalogu logs. PHP, jeśli nie może pisać do wskazanego pliku, nie zgłasza tego — po prostu milczy (Eksperyment 3).

5. Log błędów

5.1 error_log()

Ustawienia z sekcji 4 zajmują się błędami, które zgłasza samo PHP. Ale wyjątek złapany przez catch nie jest dla PHP błędem — program go obsłużył, więc nic nigdzie nie trafia. To właśnie nasz przypadek: siedem bloków catch w TaskQuest wyświetla komunikat graczowi i zapomina o sprawie.

Do dopisania własnego wpisu służy error_log():

error_log('Nie udało się połączyć z bazą danych.');

Wpis trafia tam, gdzie wskazuje ustawienie error_log, czyli teraz do logs/taskquest.log. Datę i godzinę PHP dopisuje samo (strefa zależy od ustawienia date.timezone), więc nie wołamy date().

Sprawdź to — dopisz tę linię tymczasowo na końcu config/config.php, odśwież dowolną stronę, zajrzyj do logu i usuń linię.

5.2 SAMODZIELNIE — dwie funkcje

Utwórz plik includes/funkcje_bledow.php i napisz w nim dwie funkcje.

zapiszBladDoLogu(Throwable $wyjatek, string $gdzie): void — zapisuje do logu jedną linię zawierającą: etykietę $gdzie, nazwę klasy wyjątku, jego komunikat oraz plik i numer linii.

komunikatAwarii(Throwable $wyjatek): string — zwraca tekst dla gracza: w trybie rozwojowym komunikat wyjątku, w produkcyjnym jedno ogólne zdanie, np. Coś się popsuło po naszej stronie. Spróbuj jeszcze raz za chwilę.

Wymagania:

• typ parametru to Throwable, a nie Exception — te funkcje mają obsłużyć obie gałęzie z sekcji 3.3,
• żadna z nich niczego nie wyświetla,
• do logu nie trafia stos wywołań.

function zapiszBladDoLogu(Throwable $wyjatek, string $gdzie): void
{
    $opis = get_class($wyjatek) . ': ' . $wyjatek->getMessage()
        . ' (' . $wyjatek->getFile() . ':' . $wyjatek->getLine() . ')';

    error_log(/* ... etykieta i opis ... */);
}

<?php

// Funkcje obsługi błędów TaskQuest (Lekcja 23).
// Plik wymaga config/config.php (stałe TRYB_ROZWOJOWY i PLIK_LOGU).

function zapiszBladDoLogu(Throwable $wyjatek, string $gdzie): void
{
    $opis = get_class($wyjatek) . ': ' . $wyjatek->getMessage()
        . ' (' . $wyjatek->getFile() . ':' . $wyjatek->getLine() . ')';

    error_log('[' . $gdzie . '] ' . $opis);
}

function komunikatAwarii(Throwable $wyjatek): string
{
    if (TRYB_ROZWOJOWY) {
        return $wyjatek->getMessage();
    }

    return 'Coś się popsuło po naszej stronie. Spróbuj jeszcze raz za chwilę.';
}

5.3 Włączamy funkcje do TaskQuest

Najpierw dołącz nowy plik. Na końcu config/config.php, pod blokiem z kroku 4.2, dopisz:

require_once dirname(__DIR__) . '/includes/funkcje_bledow.php';

To wyjątek od naszej konwencji. Do tej pory pliki funkcji dołączały strony, a nie inne pliki. Tutaj robimy inaczej, bo obsługa błędów musi działać od pierwszej linii każdej strony, a config/config.php jest jedynym plikiem dołączanym na starcie wszystkich stron. Alternatywą byłoby dopisanie tej samej linii do dziewięciu plików — czyli dokładnie to, co w zadaniu B z Lekcji 22 uznałyśmy za rozwiązanie do poprawienia.

Teraz zmień siedem bloków catch. Wzorzec jest zawsze ten sam — było:

} catch (Exception $wyjatek) {
    $bladBazy = $wyjatek->getMessage();
}

ma być:

} catch (Exception $wyjatek) {
    zapiszBladDoLogu($wyjatek, 'index.php — dane gracza i zadania');
    $bladBazy = komunikatAwarii($wyjatek);
}

Miejsca i etykiety (Ctrl+Shift+F → catch (Exception):

W oznacz-wykonane.php i usun-zadanie.php nie ma zmiennej z komunikatem — wyjątek jest wypisywany wprost w ramce awarii. Tam blok wygląda tak:

} catch (Exception $wyjatek) {
    zapiszBladDoLogu($wyjatek, 'oznacz-wykonane.php');
    $bladAkcji = komunikatAwarii($wyjatek);

    $nazwaStrony = 'TaskQuest';
    require_once __DIR__ . '/includes/header.php';
    echo '<p class="blad">Nie udało się oznaczyć zadania: ' . htmlspecialchars($bladAkcji) . '</p>';
    // ... link powrotny, footer, exit (bez zmian)
}

htmlspecialchars() zostaje, mimo że w trybie produkcyjnym komunikat jest wpisany w kodzie. W trybie rozwojowym nadal może zawierać tekst z bazy.

Sprawdzenie: zepsuj nazwę kolumny, odśwież index.php — ramka wygląda jak wcześniej, ale w logu jest wpis. Potem zmień TRYB_ROZWOJOWY na false i odśwież ponownie: gracz widzi ogólne zdanie, a log dalej ma szczegóły. Przywróć tytul i true.

6. Strona awarii — set_exception_handler()

6.1 Problem

Sekcja 5 zabezpieczyła wyjątki, które łapiemy. Zostaje druga gałąź z sekcji 3.3: TypeError, DivisionByZeroError, wywołanie nieistniejącej funkcji. Te nadal kończą się komunikatem Fatal error ze ścieżką — a w trybie produkcyjnym, gdzie display_errors jest wyłączone, białą stroną bez żadnej informacji.

set_exception_handler() ustawia funkcję, którą PHP wywoła dla każdego wyjątku, którego nikt nie złapał:

set_exception_handler('nazwaFunkcji');

Funkcja dostaje jeden argument — obiekt Throwable. Po jej zakończeniu skrypt i tak się kończy, ale to my decydujemy, co zobaczy gracz.

Handler obejmuje wszystko, co jest wyjątkiem lub błędem klasy Error — czyli także „Call to undefined function”. Nie obejmuje: błędów składni (plik w ogóle się nie wykonuje), przekroczenia limitu pamięci i czasu oraz zwykłych Warning (te nie są wyjątkami — zajmują się nimi ustawienia z sekcji 4).

6.2 SAMODZIELNIE — pokazAwarie()

Dopisz w includes/funkcje_bledow.php funkcję pokazAwarie(Throwable $wyjatek): void, która:

1. zapisze błąd do logu z etykietą niezłapany wyjątek,
2. ustawi kod odpowiedzi HTTP na 500, jeśli nagłówki nie zostały jeszcze wysłane,
3. wyświetli prostą stronę: nagłówek „TaskQuest”, zdanie dla gracza i link do index.php,
4. tylko w trybie rozwojowym dopisze klasę wyjątku, komunikat, plik z numerem linii i stos wywołań.

Dwie wskazówki co do formy: nie używaj header.php ani footer.php (awaria może dotyczyć właśnie ich — strona błędu nie może zależeć od tego, co się zepsuło) i pamiętaj o htmlspecialchars() przy każdej wartości spoza kodu.

function pokazAwarie(Throwable $wyjatek): void
{
    zapiszBladDoLogu($wyjatek, 'niezłapany wyjątek');

    if (!headers_sent()) {
        http_response_code(500);
    }

    echo '<h1>TaskQuest</h1>';
    // ... zdanie dla gracza, szczegóły tylko gdy TRYB_ROZWOJOWY, link powrotny
}

function pokazAwarie(Throwable $wyjatek): void
{
    zapiszBladDoLogu($wyjatek, 'niezłapany wyjątek');

    if (!headers_sent()) {
        http_response_code(500);
    }

    echo '<h1>TaskQuest</h1>';
    echo '<p>Coś się popsuło po naszej stronie. Spróbuj jeszcze raz za chwilę.</p>';

    if (TRYB_ROZWOJOWY) {
        echo '<p><strong>' . htmlspecialchars(get_class($wyjatek)) . ':</strong> '
            . htmlspecialchars($wyjatek->getMessage()) . '</p>';
        echo '<p>' . htmlspecialchars($wyjatek->getFile()) . ':' . $wyjatek->getLine() . '</p>';
        echo '<pre>' . htmlspecialchars($wyjatek->getTraceAsString()) . '</pre>';
    }

    echo '<p><a href="index.php">← Wróć do TaskQuest</a></p>';
}

6.3 Włączamy handler

W config/config.php, w ostatniej linii pliku (pod require_once z sekcji 5.3), dopisz:

set_exception_handler('pokazAwarie');

Kolejność jest ważna: najpierw plik z funkcjami, dopiero potem rejestracja handlera — inaczej PHP nie zna jeszcze funkcji pokazAwarie.

Sprawdzenie: powtórz atak z sekcji 2 — zmień w dodaj-zadanie.php pole na name="tytul[]" i wyślij formularz. Zamiast Fatal error ze ścieżką dostaniesz stronę awarii, a w logu pojawi się wpis [niezłapany wyjątek] TypeError: .... Przełącz TRYB_ROZWOJOWY na false i powtórz: gracz widzi samo zdanie, Ty masz wszystko w logu. Przywróć name="tytul" i true.

Zauważ, że problem z polem wysłanym jako tablica nie zniknął — zmieniło się tylko to, co widzi gracz. Prawdziwa poprawka (sprawdzanie is_string() przy odczycie pól) to zadanie końcowe B.

7. Kolejne zadanie — znajdź cudzy błąd

Narzędzia, których używasz do zaglądania w środek działającego programu:

var_dump($zmienna);    // typ + wartość, najdokładniejsze
print_r($tablica);     // czytelniejsze dla tablic i obiektów, bez typów
print_r($tablica, true);  // zwraca tekst zamiast wypisywać — nadaje się do error_log()

Wypróbuj w brudnopisie różnicę na ['a' => 1, 'b' => '1', 'c' => true]. print_r() pokaże trzy podobne wartości, var_dump() pokaże, że to int, string i bool. Przy szukaniu błędu ta różnica jest zwykle kluczowa. Obie funkcje warto otaczać <pre>, żeby zachować formatowanie.

Ale one nie zawsze działają. Strony akcji w TaskQuest (oznacz-wykonane.php, usun-zadanie.php, wyloguj.php) kończą się przekierowaniem. Przeglądarka natychmiast idzie pod nowy adres i nie pokazuje niczego, co ten skrypt wypisał. Dokładnie w tych plikach potrzebujesz logu.

SAMODZIELNIE

Wprowadź do projektu cudzy błąd: w oznacz-wykonane.php znajdź wywołanie zapiszPostepUzytkownika(...) i zamień miejscami dwa ostatnie argumenty (XP i streak).

Zgłoszenie od gracza brzmi: „Klikam Zrobione!, zadanie znika z listy aktywnych, ale XP prawie się nie zmienia, za to seria skacze o kilkadziesiąt”.

Twoje zadanie: nie patrząc na to, co zmieniłaś, znajdź przyczynę, używając logu. Dopisz do oznacz-wykonane.php tymczasowe wpisy error_log() pokazujące wartości przekazywane do funkcji, kliknij „Zrobione!”, odczytaj log i wyciągnij wniosek.

Oczekiwany efekt: w logu widzisz dwie liczby w kolejności, która nie zgadza się z sygnaturą funkcji.

error_log('[debug] xp=' . $zadanie->pobierzXp() . ' streak=' . $uzytkownik->pobierzStreak());

Pytanie kontrolne do siebie: dlaczego PHP nie zgłosiło żadnego błędu, skoro argumenty poszły w złej kolejności?

zapiszPostepUzytkownika($polaczenie, uzytkownikId: $uzytkownikId, zdobyteXp: $zadanie->pobierzXp(), streak: $uzytkownik->pobierzStreak());

8. diagnostyka.php i stopka

diagnostyka.php celowo nie dołącza config/config.php (od Lekcji 10 ma działać nawet wtedy, gdy projekt jest zepsuty). Oznacza to, że nie działa w niej ani tryb błędów, ani handler — i tak ma zostać.

1. W $wymaganePliki dopisz 'includes/funkcje_bledow.php' i 'logs/.htaccess' (razem 25 ścieżek). Samego logs/taskquest.log nie dopisuj — ten plik powstaje dopiero przy pierwszym błędzie, więc jego brak nie jest usterką.
2. Pod sekcją „Avatary” dodaj sekcję „Log błędów” sprawdzającą, czy katalog logs istnieje i czy da się do niego pisać — tak samo jak przy uploads/avatary w Lekcji 21 (is_dir(), is_writable(), ścieżka __DIR__ . '/logs').
3. Sekcja nie pokazuje zawartości logu. diagnostyka.php jest dostępna publicznie, a w logu są nazwy kolumn i ścieżki serwera.
4. W includes/footer.php zmień numer wersji na TaskQuest 2.3.

9. Testy

Test 1 — regresja

Zaloguj się jako Kama_2026 / KamaQuest26. Sprawdź po kolei: lista zadań, filtry widoku, „Zrobione!” (XP i seria rosną poprawnie), „Usuń”, dodanie zadania, zmiana avatara, wylogowanie, rejestracja nowego konta. Wszystko ma działać tak samo jak po Lekcji 22.

Test 2 — awaria bazy, tryb rozwojowy

Zmień w config/config.php stałą BAZA_NAZWA na taskquest_nie_ma. Odśwież index.php.

Oczekiwane: ramka „Nie udało się wczytać danych: Nie udało się połączyć z bazą danych.”
W logu:     [index.php — dane gracza i zadania] Exception: Nie udało się połączyć z bazą danych. (...)

Zwróć uwagę, że komunikat nie zawiera nazwy konta bazy — tak działa polaczZBaza() od Lekcji 18. Przywróć taskquest.

Test 3 — awaria bazy, tryb produkcyjny

Powtórz Test 2 z TRYB_ROZWOJOWY ustawionym na false.

Oczekiwane na stronie: „Coś się popsuło po naszej stronie. Spróbuj jeszcze raz za chwilę.”
Oczekiwane w logu:     ten sam wpis co w Teście 2

Test 4 — błąd zapytania

Przy TRYB_ROZWOJOWY = false zepsuj nazwę kolumny (tytul → tytul2) i odśwież index.php.

Na stronie: ogólne zdanie, bez nazwy kolumny
W logu:     mysqli_sql_exception: Unknown column 'tytul2' in 'field list'

To jest cel całej lekcji: informacja dotarła do Ciebie, ale nie do gracza. Przywróć tytul i true.

Test 5 — niezłapany TypeError

Zmień w dodaj-zadanie.php name="tytul" na name="tytul[]" i wyślij formularz.

Oczekiwane: strona awarii (nie biała strona, nie Fatal error ze ścieżką)
W logu:     [niezłapany wyjątek] TypeError: trim(): Argument #1 ...

Sprawdź w obu trybach i przywróć name="tytul".

Test 6 — log niedostępny z przeglądarki

http://localhost/taskquest/logs/taskquest.log → 403 Forbidden. Dla porównania http://localhost/taskquest/index.php ma działać normalnie.

Test 7 — diagnostyka

diagnostyka.php: 25 ścieżek [OK], sekcja „Log błędów” pokazuje, że katalog istnieje i jest zapisywalny.

Test 8 — nietknięta walidacja

Wyślij formularz dodawania zadania z pustym tytułem i XP = 500.

Oczekiwane: ramka „Popraw formularz:” z dwoma komunikatami — tak jak dotąd
W logu:     nic

Błąd użytkownika to nie awaria. Gdyby w logu pojawiał się wpis za każdym razem, gdy ktoś się pomyli w formularzu, log przestałby być przydatny.

10. Obowiązkowe eksperymenty

Eksperyment 1 — catch nie łapi wszystkiego

W index.php, wewnątrz bloku try odpowiedzialnego za dane z bazy, dopisz jako pierwszą linię intdiv(1, 0);. Odśwież stronę.

Pytanie: dlaczego nie zobaczyłaś ramki „Nie udało się wczytać danych”, mimo że błąd wystąpił dokładnie wewnątrz try? Które rozwiązanie z dzisiejszej lekcji go obsłużyło? Usuń linię.

Eksperyment 2 — dwa rodzaje błędu składni

Ustaw TRYB_ROZWOJOWY = false.

1. Usuń średnik w dowolnej linii pliku includes/funkcje_zadan.php. Odśwież index.php → biała strona, ale w logu jest wpis PHP Parse error: .... Napraw.
2. Usuń średnik w dowolnej linii index.php. Odśwież → tym razem komunikat najpewniej pojawi się na stronie. Napraw.

Wyjaśnij różnicę. Wskazówka: w którym momencie PHP wykonuje ini_set('display_errors', '0') z config.php, a w którym czyta plik index.php? Przywróć true.

Eksperyment 3 — log, którego nie ma

Zmień nazwę katalogu logs na logi (nie zmieniając config.php). Wywołaj dowolną awarię z Testu 2.

Pytanie: czy dostałaś jakąkolwiek informację o tym, że zapis do logu się nie udał? Co to znaczy w praktyce dla aplikacji na serwerze i jak można się przed tym zabezpieczyć? Przywróć nazwę logs.

Eksperyment 4 — var_dump() w miejscu, gdzie go nie widać

W usun-zadanie.php dopisz tuż przed przekierowaniem var_dump($zadanieId);. Usuń dowolne zadanie.

Pytanie: gdzie podział się wypisany tekst? Zamień var_dump() na error_log('[debug] id=' . $zadanieId); i powtórz. Sformułuj regułę: kiedy używasz var_dump(), a kiedy error_log()? Usuń obie linie.

Eksperyment 5 — „headers already sent”

W dodaj-zadanie.php dopisz echo 'test'; przed blokiem if ($_SERVER['REQUEST_METHOD'] === 'POST'). Dodaj zadanie.

Zamiast przekierowania zobaczysz ostrzeżenie o nagłówkach. Wyjaśnij, dlaczego jeden echo psuje header('Location: ...') i dlaczego w naszych stronach z formularzem cała logika jest nad require_once header.php. Usuń echo.

11. ROZWIĄZANIE — wersja referencyjna

Pliki niewymienione poniżej (klasy, header.php, funkcje_grywalizacji.php, funkcje_terminow.php, funkcje_zadan.php, funkcje_tekstowe.php, funkcje_sesji.php, funkcje_avatara.php, funkcje_bazy.php, sql/taskquest.sql, uploads/avatary/.htaccess) są identyczne jak po Lekcji 22.

# TaskQuest (L23): log błędów nie jest do oglądania przez przeglądarkę.
Require all denied

// --- tryb pracy aplikacji (L23) ---
// true  = Twój komputer: błędy widać na stronie
// false = serwer: gracz widzi tylko ogólny komunikat, szczegóły idą do logu
define('TRYB_ROZWOJOWY', true);

define('PLIK_LOGU', dirname(__DIR__) . '/logs/taskquest.log');

error_reporting(E_ALL);
ini_set('log_errors', '1');
ini_set('error_log', PLIK_LOGU);

if (TRYB_ROZWOJOWY) {
    ini_set('display_errors', '1');
} else {
    ini_set('display_errors', '0');
}

// --- obsługa błędów dla całej aplikacji (L23) ---
require_once dirname(__DIR__) . '/includes/funkcje_bledow.php';
set_exception_handler('pokazAwarie');

<?php

// Funkcje obsługi błędów TaskQuest (Lekcja 23).
// Plik wymaga config/config.php (stałe TRYB_ROZWOJOWY i PLIK_LOGU).

function zapiszBladDoLogu(Throwable $wyjatek, string $gdzie): void
{
    $opis = get_class($wyjatek) . ': ' . $wyjatek->getMessage()
        . ' (' . $wyjatek->getFile() . ':' . $wyjatek->getLine() . ')';

    error_log('[' . $gdzie . '] ' . $opis);
}

function komunikatAwarii(Throwable $wyjatek): string
{
    if (TRYB_ROZWOJOWY) {
        return $wyjatek->getMessage();
    }

    return 'Coś się popsuło po naszej stronie. Spróbuj jeszcze raz za chwilę.';
}

function pokazAwarie(Throwable $wyjatek): void
{
    zapiszBladDoLogu($wyjatek, 'niezłapany wyjątek');

    if (!headers_sent()) {
        http_response_code(500);
    }

    echo '<h1>TaskQuest</h1>';
    echo '<p>Coś się popsuło po naszej stronie. Spróbuj jeszcze raz za chwilę.</p>';

    if (TRYB_ROZWOJOWY) {
        echo '<p><strong>' . htmlspecialchars(get_class($wyjatek)) . ':</strong> '
            . htmlspecialchars($wyjatek->getMessage()) . '</p>';
        echo '<p>' . htmlspecialchars($wyjatek->getFile()) . ':' . $wyjatek->getLine() . '</p>';
        echo '<pre>' . htmlspecialchars($wyjatek->getTraceAsString()) . '</pre>';
    }

    echo '<p><a href="index.php">← Wróć do TaskQuest</a></p>';
}

} catch (Exception $wyjatek) {
    zapiszBladDoLogu($wyjatek, 'index.php — dane gracza i zadania');
    $bladBazy = komunikatAwarii($wyjatek);
}

<h2>Log błędów</h2>
<?php
$katalogLogow = __DIR__ . '/logs';

if (!is_dir($katalogLogow)) {
    echo '<p>[BRAK] Katalog logs/ nie istnieje — utwórz go ręcznie.</p>';
} elseif (!is_writable($katalogLogow)) {
    echo '<p>[BRAK] Katalog logs/ istnieje, ale nie można do niego pisać.</p>';
} else {
    echo '<p>[OK] Katalog logs/ istnieje i jest zapisywalny.</p>';
}
?>

        <p>TaskQuest 2.3</p>

12. Co zmieniliśmy w TaskQuest?

Zostaje

wszystko z Lekcji 22: konta z hasłem, rejestracja, token CSRF, escapowanie, .htaccess w uploads/
zadania w bazie, XP, seria dni, avatary, ranking, filtry widoku, komunikaty jednorazowe
walidacja danych od użytkownika jako tablica komunikatów (błąd użytkownika to nie awaria)
catch (Exception ...) w siedmiu miejscach — łapiemy przewidziane awarie, nie błędy programisty
polaczZBaza() nadal ukrywa szczegóły połączenia
diagnostyka.php nadal bez config.php i bez sesji

Dochodzi

config/config.php:
    TRYB_ROZWOJOWY, PLIK_LOGU
    error_reporting(E_ALL), display_errors zależne od trybu, log_errors, error_log
    require_once funkcje_bledow.php + set_exception_handler('pokazAwarie')
includes/funkcje_bledow.php:
    zapiszBladDoLogu(Throwable $wyjatek, string $gdzie): void
    komunikatAwarii(Throwable $wyjatek): string
    pokazAwarie(Throwable $wyjatek): void
logs/ — katalog na log aplikacji (tworzony ręcznie)
logs/.htaccess — Require all denied
$bladAkcji w oznacz-wykonane.php i usun-zadanie.php

Nowe mechanizmy PHP: error_reporting(), ini_set(), ini_get(), error_log(), set_exception_handler(), headers_sent(), http_response_code(), get_class(), interfejs Throwable i klasy Error (TypeError, DivisionByZeroError); w brudnopisie var_dump(), print_r().

Zmieniamy

• siedem bloków catch: zapis do logu + komunikat zależny od trybu zamiast $wyjatek->getMessage(),
• diagnostyka.php: 25 ścieżek, sekcja „Log błędów”,
• stopka: 2.3.

Usuwamy

Nic. Lekcja 23 nic nie odbiera aplikacji.

Co nowego potrafi TaskQuest po tej lekcji?

Po Lekcji 23 TaskQuest pracuje w dwóch trybach. Na Twoim komputerze pokazuje pełne szczegóły każdego błędu, a na serwerze — jedno ogólne zdanie, bez nazw kolumn i ścieżek do plików. Niezależnie od trybu każda awaria zostawia wpis w logs/taskquest.log, którego nie da się odczytać przez przeglądarkę. Błąd, którego nikt nie złapał, kończy się stroną awarii zamiast białego ekranu.

13. Zadania końcowe — rozbuduj TaskQuest samodzielnie

Nie są częścią wersji referencyjnej.

A. Numer zgłoszenia. W trybie produkcyjnym gracz widzi ogólne zdanie i nie ma czym się posłużyć, pisząc do Ciebie. Wygeneruj krótki identyfikator awarii (np. bin2hex(random_bytes(4)) — znasz to z Lekcji 22), dopisz go do wpisu w logu i pokaż graczowi: „Numer zgłoszenia: 3f9a1c07”. Zastanów się: która z trzech funkcji powinna go tworzyć, żeby log i komunikat miały ten sam numer?

B. Pole wysłane jako tablica. Popraw prawdziwą przyczynę błędu z sekcji 2: przy odczycie pól formularza sprawdzaj is_string() (tak jak sprawdzTokenCsrf() sprawdza token od Lekcji 22). Które pliki i które linie trzeba zmienić? Czy to ma być nowy komunikat w $bledy, czy ciche potraktowanie takiego pola jako pustego? Uzasadnij wybór.

C. Warning też do logu — i co dalej. Poczytaj o set_error_handler(). Napisz funkcję, która zamienia ostrzeżenia PHP na wyjątki (ErrorException), i włącz ją w config.php. Sprawdź na move_uploaded_file() przy usuniętym katalogu uploads/avatary/ (sytuacja z Lekcji 21). Potem odpowiedz: czy to jest dobry pomysł dla TaskQuest? Co się stanie z ostrzeżeniami, które dziś aplikacja spokojnie ignoruje?

D. Nie każdy błąd jest wyjątkiem. Handler z sekcji 6 nie obejmuje przekroczenia limitu pamięci ani czasu wykonania. Poczytaj o register_shutdown_function() i error_get_last() i dopisz obsługę takiego przypadku. Jak sprawdzisz, że działa, nie czekając 30 sekund? (Wskazówka: ini_set('memory_limit', ...) w brudnopisie i duża tablica.)

E. Xdebug. Zainstaluj Xdebug w XAMPP i połącz go z VS Code. Postaw pułapkę (breakpoint) w oznacz-wykonane.php i przejdź przez kod krok po kroku, oglądając wartości zmiennych. Porównaj z metodą error_log() z sekcji 7 — co jest szybsze przy jednym sprawdzeniu, a co przy szukaniu błędu, którego nie umiesz zlokalizować?

Sprzątanie

1. Usuń brudnopis.php.
2. Sprawdź, że przywrócone są: nazwa kolumny tytul w wczytajZadaniaUzytkownika(), name="tytul" w dodaj-zadanie.php, BAZA_NAZWA = taskquest, TRYB_ROZWOJOWY = true, poprawna kolejność argumentów w zapiszPostepUzytkownika(...), nazwa katalogu logs.
3. Usuń wszystkie tymczasowe error_log(), var_dump() i echo 'test'; z eksperymentów (Ctrl+Shift+F → debug, potem var_dump).
4. Uruchom ponownie sql/taskquest.sql (XP i seria Kamy zmieniły się podczas Testu 1 i zadania z sekcji 7) i opróżnij uploads/avatary/ z plików avatar_... — .htaccess zostaje.
5. Opróżnij logs/taskquest.log (zaznacz wszystko, usuń, zapisz) — plik ma zostać, zawartość nie.
6. Zaloguj się jako Kama_2026 / KamaQuest26. diagnostyka.php — wszystko [OK].

Do samodzielnego sprawdzenia

[ ] Nadal rozwijam ten sam projekt TaskQuest (nie zaczynam nowego).
[ ] Rozpoznaję po komunikacie, czy to Parse error, Fatal error, Warning czy Deprecated.
[ ] Potrafię wskazać w komunikacie plik i linię i wiem, dlaczego to nie zawsze miejsce powstania błędu.
[ ] Wiem, czym różni się Exception od Error i czego nie łapie catch (Exception ...).
[ ] Umiem ustawić tryb rozwojowy i produkcyjny i wiem, dlaczego error_reporting(E_ALL) zostaje w obu.
[ ] Wiem, dlaczego log błędów nie może być dostępny przez przeglądarkę.
[ ] Potrafię dopisać własny wpis do logu funkcją error_log().
[ ] Wiem, dlaczego do logu nie trafia stos wywołań.
[ ] Wiem, co robi set_exception_handler() i czego nie obejmuje.
[ ] Wiem, kiedy var_dump() nic mi nie pokaże i czego użyć zamiast niego.
[ ] Usunęłam/usunąłem brudnopis i wszystkie tymczasowe wpisy debugujące.

Pytania kontrolne

1. Kolega wstawił na górze pliku echo "Start";, a niżej ma błąd składni. Twierdzi, że „przynajmniej początek strony się wyświetli”. Czy ma rację? Uzasadnij.
2. W pliku jest try { $wynik = 10 / $dzielnik; } catch (Exception $wyjatek) { echo 'Błąd'; }. Co zobaczy użytkownik, gdy $dzielnik wynosi 0? Jak to poprawić, nie używając catch (Throwable ...)?
3. Koleżanka ustawiła na serwerze error_reporting(0), „żeby użytkownicy nie widzieli błędów”. Wymień dwa problemy, jakie sobie w ten sposób stworzyła, i podaj poprawne ustawienie.
4. Czym różni się ini_set('display_errors', '0') od ini_set('log_errors', '0')? Które z tych ustawień w TaskQuest zmienia się razem z TRYB_ROZWOJOWY, a które nie — i dlaczego?
5. Dlaczego zapiszBladDoLogu() przyjmuje Throwable, a nie Exception? Podaj konkretny przypadek z tej lekcji, w którym ten wybór ma znaczenie.
6. Gracz dostał komunikat „Coś się popsuło po naszej stronie” i pisze do Ciebie o 22:00. Opisz krok po kroku, co robisz, żeby ustalić przyczynę.
7. set_exception_handler() nie zadziała dla trzech rodzajów problemów. Wymień je i powiedz, co obsługuje je zamiast handlera.
8. Znajdź co najmniej trzy błędy: function zapiszBlad(Exception $wyjatek): string { error_log(date('Y-m-d H:i') . ' ' . $wyjatek->getTraceAsString()); echo '<p>' . $wyjatek->getMessage() . '</p>'; return $wyjatek->getFile(); }
9. W dodaj-zadanie.php pusty tytuł daje komunikat „Tytuł jest wymagany.”, a awaria bazy — wpis w logu. Dlaczego pusty tytuł nie trafia do logu? Co by się stało z logiem, gdybyśmy zapisywały tam każdy błąd walidacji?
10. pokazAwarie() wypisuje własny prosty HTML zamiast użyć header.php i footer.php, przez co strona awarii nie ma stylów TaskQuest. Podaj powód tej decyzji i jedną sytuację, w której użycie header.php skończyłoby się źle.