Temat poprzedniej lekcji: stos i kolejka.

Pytanie 1. Co zostanie wyświetlone?

stack = []
stack.append(1)
stack.append(2)
stack.append(3)
print(stack[-1])
print(stack.pop())
print(stack)

3
3
[1, 2]

Pytanie 2. Co zostanie wyświetlone?

from collections import deque

queue = deque(["A", "B", "C"])
queue.append("D")
print(queue.popleft())
print(queue)

A
deque(['B', 'C', 'D'])

Pytanie 3. Uczeń chce zdjąć z kolejki pierwszą osobę („Ania”), ale program zwraca „Bartek”. Znajdź błąd.

from collections import deque

queue = deque(["Ania", "Bartek"])
first = queue.pop()
print(first)

Pytanie 4. Który z modeli to LIFO, a który FIFO (stos czy kolejka)? Dlaczego do kolejki zaleca się deque, a nie listę z pop(0)?

Instrukcje warunkowe to mechanizm pozwalający programowi podejmować decyzje i wykonywać różny kod w zależności od spełnienia określonych warunków. Są fundamentem logiki programowania – pozwalają odpowiadać na pytanie „co jeżeli?”.

Wyobraź sobie instrukcje warunkowe jak rozdroże:

• if – „jeżeli warunek jest prawdziwy, idź tą drogą”
• elif – „a jeżeli to nie działa, sprawdź następny warunek”
• else – „w każdym innym przypadku, idź tą drogą”

Instrukcja if

UWAGA!!! PAMIĘTAJCIE O WCIĘCIACH!!!

Podstawowa składnia

if warunek:
    # kod wykonywany gdy warunek jest True
    instrukcja1
    instrukcja2

Kluczowe elementy:

• Słowo kluczowe if
• Warunek (wyrażenie zwracające True lub False)
• Dwukropek :
• Wcięcie 4 spacji (bardzo ważne!)

Najprostszy przykład:

liczba = 10

if liczba > 0:
    print("Liczba jest dodatnia")

#wynik:
#Liczba jest dodatnia

Jak to działa:

• Python sprawdza warunek liczba > 0
• 10 > 0 to True
• Wykonuje kod w bloku (z wcięciem)

Przykład bez spełnionego warunku

liczba = -5

if liczba > 0:
    print("Liczba jest dodatnia")

print("Koniec programu")

#wynik:
#Koniec programu

Blok if został pominięty, ponieważ warunek był False.

Instrukcja else

Gdy potrzebujesz reakcji na „w przeciwnym wypadku”, używasz else.

if warunek:
# kod gdy warunek True
else:
# kod gdy warunek False

Przykład

liczba = -5

if liczba > 0:
    print("Liczba jest dodatnia")
else:
    print("Liczba nie jest dodatnia")

#wynik
#Liczba nie jest dodatnia

Jak to działa:

• Warunek liczba > 0 to False
• Python pomija blok if
• Wykonuje blok else

Instrukcja elif

Gdy masz więcej niż dwa scenariusze, używasz elif (else if).

if warunek1:
    # kod gdy warunek1 True
elif warunek2:
    # kod gdy warunek1 False, ale warunek2 True
else:
    # kod gdy wszystkie warunki False

Przykład – klasyfikacja liczby

liczba = 0

if liczba > 0:
    print("Liczba jest dodatnia")
elif liczba == 0:
    print("Podano zero")
else:
    print("Liczba jest ujemna")

#wynik
#Podano zero

Jak to działa:

• liczba > 0 to False – pomijamy
• liczba == 0 to True – wykonujemy ten blok
• Pomijamy resztę (else nie będzie wykonane)

Wiele warunków elif

Możesz mieć dowolną liczbę elif:

ocena = 85

if ocena >= 90:
    print("Ocena: 5")
elif ocena >= 80:
    print("Ocena: 4")
elif ocena >= 70:
    print("Ocena: 3")
elif ocena >= 60:
    print("Ocena: 2")
else:
    print("Ocena: 1")

#wynik
#Ocena: 4

Zagnieżdżanie instrukcji warunkowych

Możesz umieszczać instrukcje if wewnątrz innych instrukcji if.

wiek = 20
ma_prawo_jazdy = True

if wiek >= 18:
    print("Jesteś pełnoletni")
    
    if ma_prawo_jazdy:
        print("Możesz prowadzić samochód")
    else:
        print("Musisz zrobić prawo jazdy")
else:
    print("Jesteś niepełnoletni")

#wynik
#Jesteś pełnoletni
#Możesz prowadzić samochód

Operatory porównania w warunkach

UWAGA: w warunkach nie stosujemy pojedynczego znaku „=”

a = 10
b = 5

# Równość
if a == b:
    print("Równe")

# Nierówność
if a != b:
    print("Różne")

# Większe
if a > b:
    print("a jest większe od b")

# Mniejsze
if a < b:
    print("a jest mniejsze od b")

# Większe lub równe
if a >= b:
    print("a jest większe lub równe b")

# Mniejsze lub równe
if a <= b:
    print("a jest mniejsze lub równe b")

Operatory logiczne

and – i (oba warunki muszą być True)

wiek = 25
ma_prawo_jazdy = True

if wiek >= 18 and ma_prawo_jazdy:
    print("Możesz wypożyczyć samochód")

or – lub (przynajmniej jeden warunek True)

dzien = "sobota"

if dzien == "sobota" or dzien == "niedziela":
    print("Weekend!")

not – negacja

jest_deszcz = False

if not jest_deszcz:
    print("Nie potrzebujesz parasola")

Łączenie operatorów

wiek = 25
wzrost = 180
waga = 75

if (wiek >= 18 and wiek <= 40) and (wzrost >= 170 and waga <= 90):
    print("Spełniasz wymagania")

Operator in

Operator in sprawdza czy element znajduje się w kolekcji.

# Sprawdzanie w liście
owoce = ["jabłko", "banan", "gruszka"]

if "jabłko" in owoce:
    print("Jabłko jest na liście")

Przykład – walidacja wyboru

odpowiedz = input("Wybierz: papier, kamień lub nożyce: ")
odpowiedz = odpowiedz.lower()

opcje = ["papier", "kamień", "nożyce"]

if odpowiedz in opcje:
    print(f"Wybrałeś: {odpowiedz}")
else:
    print("Podałeś niepoprawną wartość")

#wynik
#Wybierz: papier, kamień lub nożyce: Papier
#Wybrałeś: papier

in z różnymi kolekcjami

# Lista
if "a" in ["a", "b", "c"]:
    print("Jest w liście")

# Krotka
if 5 in (1, 2, 3, 4, 5):
    print("Jest w krotce")

# Zestaw
if "Python" in {"Python", "Java", "C++"}:
    print("Jest w zestawie")

# Słownik (sprawdza klucze)
slownik = {"name": "Jan", "age": 25}
if "name" in slownik:
    print("Klucz 'name' istnieje")

# String (sprawdza podciąg)
if "Py" in "Python":
    print("'Py' jest w 'Python'")

Operator not in

Sprawdza czy elementu NIE MA w kolekcji.

name = "Kama"

if name not in ["Ania", "Kasia", "Zosia"]:
    print("Nie ma na liście")

#wynik
#Nie ma na liście

Operator not

Negacja wartości logicznej

cos = False

if not cos:
    print("Zmienna 'cos' jest False")

Różnica między not i !=

# != używamy do porównania dwóch wartości
a = 5
b = 10

if a != b:
    print("a nie równa się b")

# not używamy do negacji wartości logicznej
is_logged_in = False

if not is_logged_in:
    print("Użytkownik nie jest zalogowany")

Operator is vs ==

== sprawdza równość wartości

a = [1, 2, 3]
b = [1, 2, 3]

if a == b:
    print("Wartości są równe")  # To się wyświetli

is sprawdza tożsamość (ten sam obiekt w pamięci)

a = [1, 2, 3]
b = [1, 2, 3]
c = a

if a is b:
    print("To ten sam obiekt")  # To się NIE wyświetli

if a is c:
    print("To ten sam obiekt")  # To się wyświetli

Kiedy używać is:

• Głównie do porównań z None
• Porównań z True i False

x = None

# DOBRZE
if x is None:
    print("x jest None")

# ŹLE (działa, ale niezgodne z konwencją)
if x == None:
    print("x jest None")

Python nie ma switch/case

Uwaga: Python nie posiada konstrukcji switch znanej z C++, Java, JavaScript.

Zamiast switch używamy if-elif-else

wybor = 2

# W innych językach byłby switch
if wybor == 1:
    print("Opcja 1")
elif wybor == 2:
    print("Opcja 2")
elif wybor == 3:
    print("Opcja 3")
else:
    print("Nieznana opcja")

Alternatywa – słownik (od Python 3.10 jest match-case)

# Eleganckie rozwiązanie ze słownikiem
opcje = {
    1: "Opcja 1",
    2: "Opcja 2",
    3: "Opcja 3"
}

wybor = 2
print(opcje.get(wybor, "Nieznana opcja"))

Skrócony zapis (inline if)

Operator warunkowy (ternary)

# Pełny zapis
wiek = 20
if wiek >= 18:
    status = "Pełnoletni"
else:
    status = "Niepełnoletni"

# Skrócony zapis
wiek = 20
status = "Pełnoletni" if wiek >= 18 else "Niepełnoletni"

print(status)  # Pełnoletni

Składnia: wartość_gdy_true if warunek else wartość_gdy_false

Przykład praktyczny

# Określanie znaku liczby
liczba = -5
znak = "dodatnia" if liczba > 0 else "ujemna"

# Rabat
cena = 100
ile_sztuk = 5
rabat = 0.1 if ile_sztuk >= 10 else 0
cena_koncowa = cena * (1 - rabat)

# Przywitanie
pora_dnia = "rano"
powitanie = "Dzień dobry" if pora_dnia == "rano" else "Dobry wieczór"

Przykłady praktyczne

Przykład 1: Sprawdzanie parzystości

liczba = 8

if liczba == 0:
    print("Podano zero")
elif liczba % 2 == 0:
    print("Liczba jest parzysta")
else:
    print("Liczba jest nieparzysta")

Przykład 2: Porównywanie dwóch liczb

a = 10
b = 5

print(f"Porównujemy liczby {a} i {b}")

if a > b:
    print(f"Większa jest liczba a = {a}")
elif b > a:
    print(f"Większa jest liczba b = {b}")
else:
    print("Liczby są równe")

Przykład 3: Znajdowanie największej z czterech liczb

a, b, c, d = 10, 5, 18, 1

# Zakładamy że pierwsza jest największa
najwieksza = a

# Sprawdzamy pozostałe
if b > najwieksza:
    najwieksza = b

if c > najwieksza:
    najwieksza = c

if d > najwieksza:
    najwieksza = d

print(f"Największa liczba to: {najwieksza}")

Przykład 4: Prosty kalkulator

liczba1 = 10
liczba2 = 5
wybor = "+"

if wybor == "+":
    print(f"{liczba1} + {liczba2} = {liczba1 + liczba2}")
elif wybor == "-":
    print(f"{liczba1} - {liczba2} = {liczba1 - liczba2}")
elif wybor == "*":
    print(f"{liczba1} * {liczba2} = {liczba1 * liczba2}")
elif wybor == "/":
    if liczba2 != 0:
        print(f"{liczba1} / {liczba2} = {liczba1 / liczba2}")
    else:
        print("Nie można dzielić przez zero!")
else:
    print("Niepoprawny operator")

Przykład 5: Miesiące roku

nr = 3

if nr == 1:
    print("Styczeń")
elif nr == 2:
    print("Luty")
elif nr == 3:
    print("Marzec")
elif nr == 4:
    print("Kwiecień")
elif nr == 5:
    print("Maj")
elif nr == 6:
    print("Czerwiec")
elif nr == 7:
    print("Lipiec")
elif nr == 8:
    print("Sierpień")
elif nr == 9:
    print("Wrzesień")
elif nr == 10:
    print("Październik")
elif nr == 11:
    print("Listopad")
elif nr == 12:
    print("Grudzień")
else:
    print("Nieprawidłowy numer miesiąca")

Przykład 6: Sprawdzanie rozszerzenia pliku

filename = "01012020_sales.xlsx"

if filename.endswith(".xlsx"):
    print("TAK")
else:
    print("NIE")

Przykład 7: Sprawdzanie wielkich liter

code = "DSVNDOICSN"

if code.isupper():
    print("TAK")
else:
    print("NIE")

Przykład 8: Sprawdzanie typu zmiennej

number = 0

if isinstance(number, int):
    print("TAK")
else:
    print("NIE")

Przykład 9: Walidacja długości hasła

password = "cskdnjcasa#!"

if len(password) >= 11:
    print("Hasło poprawne")
else:
    print("Hasło zbyt krótkie")

Przykład 10: Złożona walidacja hasła

password = "cskdnjcasa#!"

if len(password) >= 11 and "!" in password:
    print("Hasło poprawne")
else:
    print("Hasło niepoprawne")

Przykład 11: Sprawdzanie i dodawanie do listy

project_ids = ["02134", "24253"]
project_id = "02135"

if project_id not in project_ids:
    project_ids.append(project_id)

print(project_ids)

Przykład 12: Modyfikacja słownika

project_ids = {
    "01": "open",
    "02": "new",
    "03": "in progress",
    "04": "completed"
}

if project_ids["02"] == "new":
    project_ids["02"] = "open"

print(project_ids)

Przykład 13: Usuwanie z listy

items = ["001", "000", "003", "005", "006"]
item = "001"

if item in items:
    items.remove(item)

print(items)

Zadania

Podstawy instrukcji warunkowych

1. Stwórz zmienną temperatura z wartością 22. Jeśli temperatura jest większa niż 20, wyświetl „Ciepło”, w przeciwnym razie wyświetl „Zimno”.
2. Pobierz od użytkownika liczbę. Sprawdź czy jest większa od 100 i wyświetl odpowiedni komunikat.
3. Stwórz zmienną wiek z wartością 16. Sprawdź czy osoba jest pełnoletnia (wiek >= 18) i wyświetl odpowiednią informację.
4. Pobierz od użytkownika jego imię. Jeśli imię to „Admin”, wyświetl „Witaj Administratorze!”, w przeciwnym razie wyświetl „Witaj użytkowniku!”.
5. Stwórz zmienną haslo z jakąś wartością. Sprawdź czy hasło ma długość co najmniej 8 znaków. Wyświetl „Hasło akceptowalne” lub „Hasło za krótkie”.

Instrukcja elif

1. Pobierz od użytkownika liczbę. Sprawdź czy jest dodatnia, ujemna czy równa zero. Wyświetl odpowiedni komunikat dla każdego przypadku.
2. Stwórz zmienną ocena z wartością od 1 do 6. Wyświetl słowną interpretację oceny (1-ndst, 2-dop, 3-dst, 4-db, 5-bdb, 6-cel).
3. Pobierz od użytkownika wiek. Sklasyfikuj osobę jako: dziecko (0-12), nastolatek (13-17), dorosły (18-64), senior (65+).
4. Stwórz zmienną miesiąc z numerem miesiąca (1-12). Wyświetl do jakiej pory roku należy ten miesiąc (wiosna, lato, jesień, zima).
5. Pobierz od użytkownika ocenę procentową (0-100). Przypisz ocenę literową według skali: A (90-100), B (80-89), C (70-79), D (60-69), F (0-59).

Operatory logiczne (and, or, not)

1. Pobierz od użytkownika wiek i sprawdź czy ma prawo jazdy (zmienną bool). Jeśli ma co najmniej 18 lat I ma prawo jazdy, wyświetl „Możesz prowadzić samochód”.
2. Stwórz zmienną dzien z nazwą dnia tygodnia. Sprawdź czy to sobota LUB niedziela i wyświetl „Weekend!” lub „Dzień roboczy”.
3. Pobierz od użytkownika temperaturę. Sprawdź czy jest między 18 a 24 stopniami (włącznie). Jeśli tak, wyświetl „Komfortowa temperatura”.
4. Stwórz zmienną jest_slonecznie (bool). Jeśli NIE jest słonecznie, wyświetl „Weź parasol”.
5. Pobierz od użytkownika wzrost (w cm) i wagę (w kg). Jeśli wzrost jest powyżej 180 cm I waga poniżej 80 kg, wyświetl „Spełniasz wymogi”.
6. Stwórz program sprawdzający czy rok jest przestępny. Rok jest przestępny jeśli: jest podzielny przez 4 I (nie jest podzielny przez 100 LUB jest podzielny przez 400).
7. Pobierz od użytkownika dwie liczby. Sprawdź czy przynajmniej jedna z nich jest większa od 50.
8. Stwórz zmienną pogoda (string) i temperatura (int). Jeśli pogoda to „deszcz” LUB temperatura jest poniżej 10, wyświetl „Zostań w domu”.

Operator in i not in

1. Stwórz listę ulubionych kolorów. Pobierz od użytkownika kolor i sprawdź czy jest na liście. Wyświetl odpowiedni komunikat.
2. Stwórz listę dostępnych rozmiarów ubrań [„S”, „M”, „L”, „XL”]. Pobierz od użytkownika rozmiar i sprawdź czy jest dostępny.
3. Pobierz od użytkownika nazwę owocu. Sprawdź czy NIE znajduje się w liście owoców cytrusowych [„pomarańcza”, „cytryna”, „grejpfrut”, „mandarynka”].
4. Stwórz krotkę z nazwami miesięcy letnich. Pobierz nazwę miesiąca i sprawdź czy jest to miesiąc letni.
5. Stwórz słownik z kodami krajów (np. {„PL”: „Polska”, „DE”: „Niemcy”}). Pobierz kod kraju i sprawdź czy istnieje w słowniku.
6. Pobierz od użytkownika adres email. Sprawdź czy zawiera znak „@”. Jeśli nie, wyświetl „Nieprawidłowy email”.
7. Stwórz zestaw zabronionych słów. Pobierz od użytkownika komentarz i sprawdź czy zawiera któreś z zabronionych słów.

Zagnieżdżone instrukcje warunkowe

1. Pobierz od użytkownika wiek i czy jest studentem. Jeśli ma co najmniej 18 lat, sprawdź czy jest studentem. Jeśli tak, wyświetl „Zniżka studencka 50%”, jeśli nie „Bilet normalny”.
2. Pobierz trzy liczby. Sprawdź czy pierwsza jest największa. Jeśli tak, sprawdź czy druga jest większa od trzeciej.
3. Pobierz temperaturę i czy pada deszcz (bool). Jeśli temperatura jest powyżej 20 stopni, sprawdź czy pada. Jeśli nie pada, wyświetl „Idealna pogoda na spacer”.
4. Pobierz wzrost i wagę. Oblicz BMI (waga / wzrost²). Jeśli BMI jest poniżej 25, sprawdź czy jest powyżej 18.5 (zdrowy zakres).
5. Pobierz liczbę. Sprawdź czy jest dodatnia. Jeśli tak, sprawdź czy jest parzysta czy nieparzysta.

Operator is i isinstance

1. Stwórz zmienną z wartością None. Sprawdź czy jest None używając operatora is.
2. Pobierz od użytkownika wartość. Sprawdź czy jest typu int używając isinstance().
3. Stwórz dwie listy z takimi samymi wartościami. Porównaj je używając == i is. Wyjaśnij różnicę w komentarzu.
4. Stwórz zmienną typu float. Sprawdź czy jest instancją klasy (int, float) używając isinstance() z krotką typów.
5. Pobierz wartość od użytkownika. Sprawdź czy NIE jest None przed wykonaniem na niej operacji.

Zadania z matematyką

1. Pobierz trzy długości boków. Sprawdź czy można z nich zbudować trójkąt (suma dwóch krótszych boków musi być większa od najdłuższego).
2. Pobierz współrzędne punktu (x, y). Określ w której ćwiartce układu współrzędnych się znajduje (I, II, III, IV) lub czy leży na osi.
3. Pobierz liczbę. Sprawdź czy jest liczbą pierwszą (podzielna tylko przez 1 i siebie).
4. Pobierz rok. Sprawdź czy jest rokiem przestępnym i wyświetl ile dni ma luty w tym roku.
5. Pobierz trzy liczby. Sprawdź czy tworzą ciąg arytmetyczny (różnica między kolejnymi liczbami jest stała).

Walidacja danych

1. Pobierz numer telefonu. Sprawdź czy ma dokładnie 9 cyfr i zaczyna się od cyfry (nie zawiera liter).
2. Pobierz adres email. Sprawdź czy zawiera „@” i „.” oraz czy „@” znajduje się przed „.”.
3. Pobierz hasło. Sprawdź czy spełnia wymagania: minimum 8 znaków, zawiera wielką literę, małą literę i cyfrę.
4. Pobierz kod pocztowy. Sprawdź czy ma format XX-XXX (dwie cyfry, myślnik, trzy cyfry).
5. Pobierz numer PESEL (jako string). Sprawdź czy ma dokładnie 11 cyfr.
6. Pobierz datę w formacie DD-MM-YYYY. Sprawdź czy miesiąc jest w zakresie 1-12 i dzień w zakresie 1-31.
7. Pobierz login. Sprawdź czy ma od 3 do 20 znaków i zawiera tylko litery i cyfry.

Zadania ze stringami

1. Pobierz nazwę pliku. Sprawdź rozszerzenie i określ typ pliku (obraz: jpg, png; dokument: pdf, docx; kod: py, js).
2. Pobierz zdanie. Sprawdź czy zaczyna się wielką literą i kończy kropką.
3. Pobierz tekst. Sprawdź czy składa się tylko z małych liter używając metody islower().
4. Pobierz kod produktu. Sprawdź czy jest w formacie: trzy wielkie litery, myślnik, trzy cyfry (np. ABC-123).
5. Pobierz imię. Sprawdź czy pierwsza litera jest wielka, a pozostałe małe.

Zadania z listami i kolekcjami

1. Pobierz liczbę. Sprawdź czy znajduje się w liście liczb pierwszych [2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19].
2. Stwórz listę zakupów. Pobierz produkt i sprawdź czy jest na liście. Jeśli jest, usuń go. Jeśli nie ma, dodaj.
3. Stwórz dwie listy z imionami. Pobierz imię i sprawdź w której liście się znajduje (lub w obu, lub w żadnej).
4. Stwórz listę numerów kont bankowych. Pobierz numer konta i sprawdź czy jest na liście (jeśli nie, wyświetl „Konto nie istnieje”).
5. Pobierz element. Sprawdź czy występuje jednocześnie w liście i w zestawie (dwie różne kolekcje).

Zadania ze słownikami

1. Stwórz słownik z cenami produktów. Pobierz nazwę produktu i wyświetl cenę lub „Produkt niedostępny”.
2. Stwórz słownik z danymi logowania (login: hasło). Pobierz login i hasło, sprawdź czy są poprawne.
3. Stwórz słownik ze statusami zamówień. Pobierz numer zamówienia i wyświetl jego status lub „Zamówienie nie znalezione”.
4. Stwórz słownik z tłumaczeniami (polskie: angielskie). Pobierz słowo polskie i wyświetl tłumaczenie.
5. Stwórz słownik z punktacją graczy. Pobierz imię gracza i sprawdź czy przekroczył 100 punktów.

Zadania z wieloma warunkami

1. Stwórz prosty system logowania: pobierz login i hasło. Sprawdź kilka warunków (czy pola nie są puste, czy login istnieje, czy hasło jest poprawne).
2. Stwórz kalkulator rabatów: pobierz cenę i ilość. Zastosuj rabat: 5% dla 10-19 sztuk, 10% dla 20-49 sztuk, 15% dla 50+ sztuk.
3. Stwórz system oceny ryzyka kredytowego: pobierz dochód, wiek i historię kredytową (bool). Określ poziom ryzyka: niskie, średnie, wysokie.
4. Pobierz wagę przesyłki i odległość. Oblicz koszt dostawy według zasad: waga do 1kg: 10zł, 1-5kg: 15zł, 5kg+: 20zł. Odległość powyżej 100km dodaje 5zł.
5. Stwórz system rezerwacji biletów: pobierz wiek, czy student, dzień tygodnia. Zastosuj odpowiednie zniżki (dzieci 50%, studenci 30%, senior 40%, weekend +20%).

Zadania z operatorem warunkowym (ternary)

1. Pobierz liczbę. Używając operatora warunkowego przypisz do zmiennej „parzysta” lub „nieparzysta”.
2. Pobierz temperaturę. Używając operatora warunkowego przypisz do zmiennej „ciepło” jeśli >20, w przeciwnym razie „zimno”.
3. Pobierz dwie liczby. Używając operatora warunkowego przypisz większą z nich do zmiennej.
4. Pobierz wiek. Używając operatora warunkowego przypisz „TAK” lub „NIE” do zmiennej oznaczającej pełnoletność.
5. Pobierz ocenę (1-6). Używając operatora warunkowego przypisz „Zaliczone” dla ocen 3-6 lub „Niezaliczone” dla 1-2.

Zadania kompleksowe

1. Stwórz quiz z 5 pytaniami. Dla każdej odpowiedzi sprawdź czy jest poprawna. Na końcu wyświetl wynik i ocenę (5 pkt – celujący, 4 pkt – bardzo dobry, itd.).
2. Stwórz symulator bankomatu: pobierz PIN (sprawdź poprawność), wybierz operację (wypłata/wpłata/sprawdź saldo), wykonaj operację z walidacją.
3. Stwórz kalkulator podatku: pobierz dochód roczny, oblicz podatek według progów podatkowych (17% do 120k, 32% powyżej), uwzględnij ulgę podatkową.
4. Stwórz system parkingowego: pobierz typ pojazdu (samochód/motocykl/ciężarówka) i czas parkowania (w godzinach). Oblicz koszt według stawek: samochód 4zł/h, motocykl 2zł/h, ciężarówka 8zł/h. Pierwsze 15 minut gratis.
5. Stwórz walidator daty: pobierz dzień, miesiąc, rok. Sprawdź czy data jest poprawna (uwzględnij różną liczbę dni w miesiącach i lata przestępne).
6. Stwórz konwerter jednostek: pobierz wartość i jednostkę źródłową (km/m/cm), pobierz jednostkę docelową, wykonaj konwersję.
7. Stwórz system rekomendacji filmów: pobierz wiek, gatunek filmowy (akcja/komedia/dramat/horror), czy lubi filmy zagraniczne (bool). Na podstawie kryteriów zaproponuj konkretny film.

PODSUMOWANIE

• Instrukcja warunkowa wykonuje blok kodu tylko wtedy, gdy warunek ma wartość True.
• Składnia if: słowo kluczowe, warunek, dwukropek :, a pod spodem blok z wcięciem 4 spacji. Wcięcie decyduje, co należy do bloku.
• else nie ma warunku. Wykonuje się, gdy żaden wcześniejszy warunek nie był prawdziwy. Występuje najwyżej raz i zawsze na końcu.
• elif to kolejne warunki sprawdzane od góry do dołu. Wykonuje się tylko pierwszy blok, którego warunek jest prawdziwy, a reszta jest pomijana. Dlatego kolejność warunków ma znaczenie.
• Kilka osobnych if pod rząd to niezależne sprawdzenia (każdy jest oceniany osobno), a if-elif-else to jeden wybór z kilku opcji (jak w przykładzie szukania największej liczby).
• Zagnieżdżanie: if wewnątrz if. Każdy poziom ma własne wcięcie.
• W warunkach porównujemy przez ==. Pojedynczy = to przypisanie i w warunku jest błędem.
• Operatory porównania: ==, !=, >, <, >=, <=.
• Operatory logiczne: and (oba warunki prawdziwe), or (przynajmniej jeden prawdziwy), not (negacja). Kolejność: not, potem and, potem or. Gdy masz wątpliwości, użyj nawiasów.
• in / not in sprawdzają, czy element jest w kolekcji: w liście, krotce i zestawie sprawdzają elementy, w słowniku klucze, w stringu podciąg.
• not służy do negacji wartości logicznej (np. if not zalogowany:), a != do porównania dwóch wartości.
• == porównuje wartości, is sprawdza, czy to ten sam obiekt. is stosujemy głównie z None: x is None, x is not None.
• input() zawsze zwraca string, więc przed porównaniem liczbowym trzeba użyć int() lub float().
• Python nie ma switch. Zamiast niego używamy if-elif-else albo słownika z .get().
• Operator warunkowy (ternary): wartość_gdy_True if warunek else wartość_gdy_False.

Minimum, które powinno wejść w pamięć

Jeżeli masz zapamiętać tylko kilka rzeczy z tej lekcji, zapamiętaj te:

1. Po if, elif i else zawsze dwukropek, a blok pod spodem ma wcięcie 4 spacji.
2. W warunku piszemy ==, nie =.
3. if-elif-else wykonuje tylko jeden blok, pierwszy z prawdziwym warunkiem. Warunki ustawiaj w sensownej kolejności.
4. Kilka osobnych if to niezależne sprawdzenia, więc może wykonać się więcej niż jeden blok.
5. input() zwraca tekst. Do porównań liczbowych użyj int(input(...)) albo float(input(...)).
6. and – oba prawdziwe, or – przynajmniej jeden prawdziwy, not – odwrócenie. Kolejność: not, and, or.
7. in w słowniku sprawdza klucze, w stringu podciąg.
8. is None / is not None do sprawdzania None. Do porównywania wartości służy ==.
9. Podzielność i parzystość: liczba % 2 == 0.
10. Python nie ma switch. Używamy if-elif-else albo słownika.

Ściągawka – najważniejsze polecenia i składnia

Schemat instrukcji warunkowej

if warunek1:
    instrukcje
elif warunek2:
    instrukcje
else:
    instrukcje

Operatory

in w różnych kolekcjach

Operator warunkowy (ternary)

status = "Pełnoletni" if wiek >= 18 else "Niepełnoletni"

Zamiast switch: słownik

print(opcje.get(wybor, "Nieznana opcja"))

Najczęściej używane wzorce

liczba % 2 == 0                 # parzysta
najwieksza = a                  # zakładamy, że pierwsza jest największa,
if b > najwieksza:              # a potem sprawdzamy pozostałe
    najwieksza = b
if x is None: ...               # sprawdzenie None
if odpowiedz.lower() in opcje:  # odporne na wielkość liter
if element not in lista:        # dodaj, jeśli jeszcze go nie ma
    lista.append(element)

Metody i funkcje przydatne w warunkach (z lekcji)

Typowe błędy

Quiz – sprawdź się

Pytanie 1. Python nie ma instrukcji switch. Podaj dwa sposoby z lekcji, którymi można ją zastąpić.

Pytanie 2. Co zostanie wyświetlone?

x = 7

if x > 5:
    print("A")
if x > 6:
    print("B")
elif x > 3:
    print("C")
else:
    print("D")

Pytanie 3. Co zostanie wyświetlone? Jaki jest tu błąd w logice i jak go naprawić?

punkty = 85

if punkty >= 60:
    print("dst")
elif punkty >= 80:
    print("db")
elif punkty >= 90:
    print("bdb")

Pytanie 4. Dlaczego ten program zgłosi błąd (TypeError) i jak go poprawić?

wiek = input("Podaj wiek: ")

if wiek >= 18:
    print("Pełnoletni")

Pytanie 5. Znajdź 4 błędy w kodzie.

temp = 15

if temp = 20
print("Ciepło")
else
    print("Zimno")

Pytanie 6. Co zostanie wyświetlone (cztery linie)?

a = 4
b = 9

print(a > 3 and b < 5)
print(a > 3 or b < 5)
print(not a == 4)
print(a > 3 and not b < 5)

Pytanie 7. Uzupełnij puste miejsca tak, aby program wyświetlił „Wejście dozwolone”.

dozwolone = ["admin", "ola", "kuba"]
login = "Ola".____()

if login ____ dozwolone:
    print("Wejście dozwolone")
else:
    print("Brak dostępu")

Pytanie 8. Co zostanie wyświetlone (cztery linie)?

dane = {"imie": "Jan", "wiek": 25}

print("Jan" in dane)
print("imie" in dane)
print("an" in "Jan")
print(25 not in (10, 20, 30))

Pytanie 9. Co zostanie wyświetlone? Wyjaśnij różnicę między == a is. Jak poprawnie sprawdzić, czy zmienna x ma wartość None?

a = [1, 2]
b = [1, 2]
c = a

print(a == b, a is b, a is c)

Pytanie 10. Co zostanie wyświetlone?

wiek = 20
ma_bilet = False

if wiek >= 18:
    if ma_bilet:
        print("Wejście")
    else:
        print("Kup bilet")
else:
    print("Za młody")

Pytanie 11. Zapisz w jednej linii, używając operatora warunkowego (ternary):

if punkty >= 50:
    wynik = "zaliczone"
else:
    wynik = "niezaliczone"

Pytanie 12 (zadanie praktyczne). Napisz program, który pobiera od użytkownika liczbę całkowitą i wyświetla: „zero”, „parzysta” albo „nieparzysta”.

Pytanie 13 (zadanie praktyczne). Napisz program, który pobiera od użytkownika cenę produktu i liczbę sztuk. Jeśli sztuk jest co najmniej 10, naliczany jest rabat 10%. Wyświetl cenę końcową za jedną sztukę.

A
B

temp = 15

if temp == 20:
    print("Ciepło")
else:
    print("Zimno")

False
True
False
True

login = "Ola".lower()

if login in dozwolone:

False
True
True
True

wynik = "zaliczone" if punkty >= 50 else "niezaliczone"

liczba = int(input("Podaj liczbę: "))

if liczba == 0:
    print("zero")
elif liczba % 2 == 0:
    print("parzysta")
else:
    print("nieparzysta")

cena = float(input("Podaj cenę: "))
ile_sztuk = int(input("Podaj liczbę sztuk: "))

if ile_sztuk >= 10:
    cena_koncowa = cena * 0.9
else:
    cena_koncowa = cena

print(f"Cena końcowa za sztukę: {cena_koncowa}")

Artykuł 9. Python – instrukcje warunkowe if…elif…else pochodzi z serwisu Kama Kaczmarek.

TaskQuest

Dodatek

Szybki quiz – przypomnienie poprzedniej lekcji

1. Które nazwy zmiennych są poprawne w PHP?

a) $2liczba b) $_licznik c) $moja zmienna d) $imieUzytkownika e) $xp-max

2. Co zostanie wyświetlone?

$a = 7;
$b = 2;
echo $a % $b . "<br>";
echo $a ** $b . "<br>";
echo $a / $b;

3. Co zostanie wyświetlone?

$e = 5;
echo $e++;
echo $e;
echo ++$e;

4. Jaki będzie wynik?

var_dump(10 == "10");
var_dump(10 === "10");

5. Co zostanie wyświetlone?

$x = 10;
$y = 3;
echo $x . $y . "<br>";
echo $x + $y;

6. Jaki będzie wynik każdego var_dump()?

$a = 10;
$b = 2;
var_dump($a > 5 && $b > 5);
var_dump($a > 5 || $b > 5);
var_dump($a > 5 xor $b < 5);

7. Ile wynosi $a po wykonaniu kodu?

$a = 5;
$b = &$a;
$b = 9;

8. Co się stanie po uruchomieniu tego kodu?

const XP_NA_POZIOM = 100;
XP_NA_POZIOM = 200;

9. (TaskQuest) Co wyświetli ten kod i dlaczego w projekcie jest to problem?

$poziom = 1;
echo "Do poziomu " . ++$poziom . "<br>";
echo "Twój poziom: $poziom";

if, else, elseif

Instrukcje warunkowe (if, else, elseif), instrukcje wyboru (switch, match) oraz operatory warunkowe pozwalają programowi podejmować decyzje i wykonywać różne fragmenty kodu w zależności od spełnienia określonych warunków. Najprościej mówiąc – odpowiadają na pytania „co jeżeli?”.

Podam wam teraz prosty przykład:

Jeżeli liczba jest większa od zera, to wypisz że jest dodatnia

zapis tego stwierdzenia za pomocą instrukcji if będzie wyglądał następująco:

if($liczba>0) echo "jest dodatnia";

Jeżeli potrzebujemy rozwinąć naszą myśl o zapytanie „a co gdy warunek nie jest spełniony?” – używamy else.

Jeżeli liczba jest większa od zera, to wypisz że jest dodatnia – w przeciwnym wypadku napisz, że nie jest dodatnia

if($liczba>0) {
    echo "jest dodatnia";
} 
else {
    echo "nie jest dodatnia";
}

Oczywiście instrukcje możemy zagnieżdżać jedna w drugiej.

Może zajść sytuacja, że przed użyciem else chcemy sprawdzić jeszcze jakieś inne warunki, wtedy przychodzi nam z pomocą instrukcja elseif.

if($liczba>0) 
{
    echo "jest dodatnia";
} 
elseif($liczba==0)
{
    echo "liczba jest zerem";
}
else 
{
    echo "jest ujemna";
}

Ważne: Instrukcje można zagnieżdżać jedna w drugiej.

UWAGA! w instrukcji warunkowej nie używamy operatora „=” (operator przypisania). Używamy „==” (dwa znaki =) lub „===” (trzy znaki =)

switch

Gdy wiemy, że nasza zmienna będzie przyjmowała jakieś konkretne wartości, możemy użyć wtedy instrukcji switch.

switch ($plec) {
    case "K":
        echo "Kobieta";
        break;
    case "M":
        echo "Mężczyzna";
        break;
    default:
        echo "Nierozpoznany wybór";
        break;
}

break; używamy by przerwać działanie instrukcji, gdy warunek zostanie spełniony.

default; oznacza akcję domyślą, gdy żaden z warunków nie zostanie spełniony.

UWAGA!  Switch używa luźnego porównania (==), co może prowadzić do niespodziewanych rezultatów przy porównywaniu typów.

 Wyrażenie match (PHP 8.0+)

Match to nowoczesna alternatywa dla switch, wprowadzona w PHP 8.0. Jest bezpieczniejsza i bardziej zwięzła:

$kolor = match ($status) {
    'draft' => 'gray',
    'published' => 'green',
    'archived' => 'red',
    default => 'black',
};

Różnice między switch a match:

Przykład z wieloma warunkami:

$statusCode = 404;
$komunikat = match($statusCode) {
    200, 201, 204 => "Sukces",
    400, 404 => "Błąd klienta",
    500, 502, 503 => "Błąd serwera",
    default => "Nieznany status"
};
echo $komunikat;

Match z wyrażeniami:

$wiek = 25;
$kategoria = match(true) {
    $wiek < 13 => "dziecko",
    $wiek < 18 => "nastolatek",
    $wiek < 65 => "dorosły",
    default => "senior"
};
echo $kategoria;

$wynik = match ($rola) { 
    'admin', 'editor' => 'ma dostęp', 
    'guest' => 'brak dostępu', 
};

Alternatywna składnia if i switch

Można zastąpić nawias { znakiem : i zamiast zamykającego } użyć odpowiednio endif; lub endswitch;

Przykład dla if:

if ($a == 5):
    echo "a jest równe 5";
    echo "...";
elseif ($a == 6):
    echo "a jest równe 6";
    echo "!!!";
else:
    echo "a nie jest 5 ani 6";
endif;

Przykład dla switch:

switch ($plec):
    case "K":
    echo "Kobieta";
    break;
case "M":
    echo "Mężczyzna";
    break;
default:
    echo "Nierozpoznany wybór";
    break;
endswitch;

Ta forma zapisu jest bardzo rzadko spotykana i używana głównie w szablonach mieszających PHP z HTML.

Operator warunkowy (ternary)

Operator warunkowy to skrócona forma instrukcji if…else, która zwraca wartość:

$wiek = 20;
$status = ($wiek >= 18) ? "pełnoletni" : "niepełnoletni";
echo $status; // wypisze: pełnoletni

Składnia: (warunek) ? wartość_jeśli_prawda : wartość_jeśli_fałsz

Zagnieżdżone operatory:

$ocena = 85;
$wynik = ($ocena >= 90) ? "celujący" 
       : ($ocena >= 75) ? "bardzo dobry"
       : ($ocena >= 60) ? "dobry"
       : "dostateczny";

Null Coalescing Operator (PHP 7.0+)

Operator ?? sprawdza, czy zmienna istnieje i nie jest null:

// Stary sposób:
$nazwa = isset($_GET['nazwa']) ? $_GET['nazwa'] : 'Gość';

// Nowy sposób (PHP 7.0+):
$nazwa = $_GET['nazwa'] ?? 'Gość';

// Łańcuchowe sprawdzanie (PHP 7.0+):
$config = $userConfig ?? $defaultConfig ?? 'brak';

Spaceship Operator (PHP 7.0+)

Operator <=> służy do porównywania wartości:

$a = 10;
$b = 5;

echo $a <=> $b; // zwraca 1 (gdy a > b)
echo $b <=> $a; // zwraca -1 (gdy b < a)
echo $a <=> $a; // zwraca 0 (gdy a == b)

// Przydatny przy sortowaniu:
usort($array, fn($a, $b) => $a <=> $b);

Zadania do wykonania:

Zadanie 1: Napisz program sprawdzający czy liczba jest parzysta.

Rozwiązanie:

$a = 5;	
if ($a == 0) {
    echo 'podałeś 0';
} elseif ($a % 2 == 0) {
    echo 'parzysta';
} else {
    echo 'nieparzysta'; 
}

Zadanie 2: Porównaj ze sobą 2 dowolne liczby i wypisz która jest większa.

Rozwiązanie:

echo "<u>Zadanie 2: Porównaj ze sobą 2 dowolne liczby i wypisz która jest większa.</u><br><br>";
$a = 10;
$b = 5;

echo "Porównujemy liczby $a i $b<br>";
if ($a > $b) {
    echo "większa jest liczba a = $a";
} elseif ($b > $a) {
    echo "większa jest liczba b = $b"; 
} else {
    echo "liczby są równe";
}

//rozwiązanie z match
$wynik = match(true) {
    $a > $b => "większa jest liczba a = $a",
    $b > $a => "większa jest liczba b = $b",
    default => "liczby są równe"
};
echo $wynik;

Zadanie 3: Porównaj ze sobą 4 nie równe sobie liczby i wypisz największą.

Rozwiązanie:

echo "<u>Zadanie 3: Porównaj ze sobą 4 nierówne sobie liczby i wypisz największą.</u><br><br>";
$a = 10;
$b = 5;
$c = 18;
$d = 1;	
$max = $a;

echo "Porównujemy liczby: $a, $b, $c, $d<br>";	

if ($b > $max) { $max = $b; }
if ($c > $max) { $max = $c; }
if ($d > $max) { $max = $d; } 	

echo "największa z liczb to $max";

Zadanie 4: Porównaj ze sobą 3 nie równe sobie liczby i wypisz je w kolejności od największej do najmniejszej.

Rozwiązanie:

echo "<u>Zadanie 4: Porównaj ze sobą 3 nierówne sobie liczby i wypisz je w kolejności od największej do najmniejszej.</u><br><br>";
$a = 10;
$b = 5;
$c = 18;	

echo "Porównujemy liczby: $a, $b, $c<br>";	

// Szukamy najmniejszej
$min = $a;
if ($b < $min) { $min = $b; }			
if ($c < $min) { $min = $c; }	 

// Szukamy największej
$max = $a;
if ($b > $max) { $max = $b; }  
if ($c > $max) { $max = $c; }  

// Środkowa to ta, która nie jest ani min ani max
if ($a != $min && $a != $max) { $mid = $a; }
if ($b != $min && $b != $max) { $mid = $b; }
if ($c != $min && $c != $max) { $mid = $c; }    	

echo "Liczby posortowane: $max, $mid, $min";

Zadanie 5: Porównaj ze sobą 4 nie równe sobie liczby i wypisz je w kolejności od największej do najmniejszej.

Rozwiązanie:

echo "<u>Zadanie 5: Porównaj ze sobą 4 nierówne sobie liczby i wypisz je w kolejności od największej do najmniejszej.</u><br><br>";
$a = 10;	
$b = 5;	
$c = 18;	
$d = 1;	

echo "Porównujemy liczby: $a, $b, $c, $d<br>";	

// Szukamy najmniejszej
if ($a < $b && $a < $c && $a < $d) { 
    $l1 = $a;
} elseif ($b < $a && $b < $c && $b < $d) { 
    $l1 = $b;
} elseif ($c < $a && $c < $b && $c < $d) { 
    $l1 = $c;
} else { 
    $l1 = $d;
}

// Szukamy największej
$l4 = $a;
if ($b > $l4) { $l4 = $b; }  
if ($c > $l4) { $l4 = $c; }  
if ($d > $l4) { $l4 = $d; }	 

// Szukamy dwóch środkowych
$m2 = null;
if ($a != $l1 && $a != $l4) {
    $m1 = $a;	
    $m2 = empty($m2) ? $a : $m2;
}
if ($b != $l1 && $b != $l4) {
    $m1 = $b;	
    $m2 = empty($m2) ? $b : $m2;
}
if ($c != $l1 && $c != $l4) {
    $m1 = $c;	
    $m2 = empty($m2) ? $c : $m2;
}
if ($d != $l1 && $d != $l4) { 
    $m1 = $d;
}

$l2 = ($m1 > $m2) ? $m2 : $m1;
$l3 = ($m1 < $m2) ? $m2 : $m1;

echo "Liczby posortowane: $l4, $l3, $l2, $l1";

Zadanie 6: Napisz program potrafiący rozwiązywać równanie kwadratowe: y = ax² + bx + c. Przypominamy, że ilość rozwiązań zależy od wartości tzw. współczynnika Δ (Δ = b² − 4ac).

Rozwiązanie:

echo "<u>Zadanie 6: Napisz skrypt, obliczający pierwiastki trójmianu kwadratowego ax<sup>2</sup> + bx + c = 0.	Za obliczanie pierwiastka kwadratowego odpowiada funkcja sqrt(\$zmienna)</u></br></br>";	
$a = 1; 
$b = 2;
$c = 1;
$delta = $b * $b - 4 * $a * $c; //obliczamy wg wzoru
if ($delta > 0)
{
	$x1 = (-$b - sqrt($delta)) / (2 * $a); //sqrt() pierwiastek kwadratowy
	$x2 = (-$b + sqrt($delta)) / (2 * $a);
	echo ' posiada dwa pierwiastki x1 = '.$x1.', x2 = '.$x2;
}
else if ($delta == 0)
{
	$x = -$b / 2 * $a;
	echo ' posiada jeden pierwiastek x = '.$x;
}
else echo ' nie posiada pierwiastków';

Zadanie 7: Zrealizuj kalkulator, który dla zadanych liczb w zależności od wartości zmiennej $wybor wykonuje: mnożenie, dzielenie, odejmowanie, dodawanie. Użyj instrukcji „switch”.

Rozwiązanie:

echo "<u>Zadanie 7: Kalkulator</u><br><br>"; 
$liczba1 = 4;
$liczba2 = 2;
$wybor = '/';

switch ($wybor) {
    case "+":
        echo $liczba1 + $liczba2;
        break;
    case "-":
        echo $liczba1 - $liczba2;
        break;
    case "*":
        echo $liczba1 * $liczba2;
        break;
    case "/":
        if ($liczba2 != 0) {
            echo $liczba1 / $liczba2;
        } else {
            echo "Błąd: dzielenie przez zero!";
        }
        break;
    default:
        echo "Nieznana operacja";
        break;
}

//rozwiązanie z match
$wynik = match($wybor) {
    "+" => $liczba1 + $liczba2,
    "-" => $liczba1 - $liczba2,
    "*" => $liczba1 * $liczba2,
    "/" => $liczba2 != 0 ? $liczba1 / $liczba2 : "Błąd: dzielenie przez zero!",
    default => "Nieznana operacja"
};
echo $wynik;

Zadanie 8: Napisz program, który dla danego punktu na płaszczyźnie sprawdzi, w której ćwiartce układu współrzędnych się on znajduje. Może jednak być tak, że punkt nie znajduje się w żadnej ćwiartce – leży na jednej z osi lub w środku układu współrzędnych. Wówczas program powinien to stwierdzić. Na wejściu znajdują się dwie liczby całkowite oddzielone spacją, x i y(−1 000 000 000≤x, y≤1 000 000 000), oznaczające współrzędne danego punktu. Jeżeli podany punkt nie leży na żadnej z osi, Twój program powinien wypisać: I, II, III lub IV, w przypadku gdy punkt należy do, odpowiednio, pierwszej, drugiej, trzeciej lub czwartej ćwiartki układu współrzędnych. Jeżeli punkt leży w środku układu współrzędnych, program powinien wypisać liczbę 0. W przeciwnym razie, program powinien wypisać OX (duże O i duże X), jeśli punkt leży na osi X, a OY – jeśli punkt leży na osi Y.
Przykład
Dla danych wejściowych:
5 7
poprawnym wynikiem jest:
I
a dla danych wejściowych:
0 -1000000000
poprawnym wynikiem jest:
OY
natomiast dla danych wejściowych:
0 0

Zadanie 9: Twoim zadaniem jest stwierdzić, czy z trzech odcinków o podanych długościach można zbudować trójkąt o dodatnim polu. Pierwszy i jedyny wiersz wejścia zawiera trzy liczby naturalne a,b,c(1≤a, b, c≤1 000 000 000), oddzielone spacjami. Liczby te oznaczają długości trzech odcinków. Twój program powinien wypisać jedno słowo TAK lub NIE, w zależności od tego, czy z odcinków o długościach takich jak na wejściu można zbudować niezdegenerowany trójkąt, czyli trójkąt o dodatnim polu.
Przykład
Dla danych wejściowych:
8 7 5
poprawnym wynikiem jest:
TAK
a dla danych wejściowych:
1 10 2
poprawnym wynikiem jest:
NIE
oraz dla danych wejściowych:
4 4 8
poprawnym wynikiem jest:
NIE

TaskQuest — Twój projekt na cały semestr

Projekt: TaskQuest — grywalizowana aplikacja do zarządzania zadaniami. Użytkownik loguje się, dodaje zadania, za ich wykonanie zdobywa punkty XP, awansuje na poziomy, zdobywa odznaki i widzi swoją pozycję w rankingu klasy. Każda lekcja rozbudowuje tę samą aplikację o nową funkcję.

PHP — instrukcje warunkowe, wybór, operator warunkowy

Cel lekcji

Nauczyć aplikację podejmować decyzje na podstawie danych.

Co dziś budujesz

Logikę awansu na poziom oraz tytuły zależne od poziomu.

Ważna uwaga o progu poziomu

Skoro $xp cały czas rośnie i się nie resetuje, to próg potrzebny do kolejnego poziomu też musi rosnąć — inaczej po awansie na poziom 2 użytkownik z 100 XP awansowałby na poziom 3 już przy 101 XP, co byłoby za łatwe. Dlatego próg do następnego poziomu liczymy jako $poziom * XP_NA_POZIOM (poziom 1→2 potrzeba 100 XP, poziom 2→3 potrzeba 200 XP, itd.).

Ograniczenie tej wersji: pojedynczy if sprawdza próg i awansuje tylko o jeden poziom na raz. Jeśli ktoś zdobędzie od razu bardzo dużo XP i „przeskoczy” dwa progi naraz, ten kod tego nie złapie w jednym uruchomieniu. To celowe uproszczenie — w lekcji 5 (pętle) zamienimy ten if na while, żeby awansować użytkownika o tyle poziomów, ile faktycznie mu się należy, za jednym razem.

Kroki do wykonania

1. Oblicz próg kolejnego poziomu: $progNastepnegoPoziomu = $poziom * XP_NA_POZIOM;.
2. Napisz warunek if: jeśli $xp >= $progNastepnegoPoziomu, zwiększ $poziom o 1 i wyświetl komunikat „Awansowałeś!”.
3. Za pomocą switch przypisz użytkownikowi tytuł zależny od poziomu, np. 1 = Nowicjusz, 2 = Wojownik, 3 i więcej = Mistrz. Wyświetl tytuł użytkownika – od Ciebie zależy gdzie go umieścisz.
4. Zdefiniuj zmienną $wykonalDzisiajZadanie — na razie ustaw ją ręcznie na true albo false, tylko po to, żeby przetestować działanie operatora warunkowego (prawdziwe sprawdzanie, czy użytkownik był dziś aktywny, zrobimy dopiero w lekcji 7, gdy poznamy obsługę dat).
5. Za pomocą operatora warunkowego (?: lub ??) wyświetl na podstawie $wykonalDzisiajZadanie krótką etykietę statusu: „Aktywny” albo „Nieaktywny”.
6. Zaktualizuj $procentPostepu z lekcji 3 — dotychczasowy wzór działał tylko dla poziomu 1. Teraz, gdy próg jest dynamiczny, policz procent postępu w obrębie aktualnego poziomu: $procentPostepu = (($xp – ($poziom – 1) * XP_NA_POZIOM) / XP_NA_POZIOM) * 100;. Od teraz w całym projekcie używamy tylko tej, uogólnionej wersji.
7. Przetestuj różne wartości $xp (w tym taką, która przeskakuje próg) oraz obie wartości $wykonalDzisiajZadanie, żeby zobaczyć różne komunikaty.

Podpowiedzi / fragmenty kodu

<?php$progNastepnegoPoziomu = $poziom * XP_NA_POZIOM;
if ($xp >= $progNastepnegoPoziomu) {
    $poziom++;
    echo "Awansowałeś na poziom $poziom!";
}
switch ($poziom) {
    case 1:
        $tytul = "Nowicjusz";
        break;
    case 2:
        $tytul = "Wojownik";
        break;
    default:
        $tytul = "Mistrz";
}
// Tymczasowo ustawiane ręcznie - w lekcji 7 zastąpimy to sprawdzeniem daty
$wykonalDzisiajZadanie = true;
$status = $wykonalDzisiajZadanie ? "Aktywny" : "Nieaktywny";
echo "Status: $status";
// Uogólniona wersja procentu postępu - zastępuje wzór z lekcji 3
$procentPostepu = (($xp - ($poziom - 1) * XP_NA_POZIOM) / XP_NA_POZIOM) * 100;

?>

Do samodzielnego sprawdzenia

• ☐ Próg kolejnego poziomu jest liczony wzorem ($poziom * XP_NA_POZIOM), a nie sztywną liczbą.
• ☐ Zmiana wartości $xp faktycznie zmienia poziom i tytuł na stronie.
• ☐ Rozumiem i potrafię wyjaśnić, dlaczego pojedynczy if nie obsłuży awansu o dwa poziomy naraz.
• ☐ switch obsługuje co najmniej 3 przypadki plus default.
• ☐ Etykieta statusu poprawnie zmienia się w zależności od $wykonalDzisiajZadanie.

Pytania kontrolne

1. Dlaczego próg kolejnego poziomu musi rosnąć wraz z poziomem, a nie może być stałą liczbą?
2. Co się stanie w powyższym kodzie, jeśli użytkownik z poziomu 1 (próg 100) zdobędzie od razu 250 XP? Ile poziomów awansuje po jednym uruchomieniu skryptu i dlaczego?
3. Kiedy lepiej użyć switch zamiast wielu if/elseif?
4. Co robi operator ?? i czym różni się od ?:?

PODSUMOWANIE LEKCJI

W skrócie

• if sprawdza warunki po kolei, od góry. Wykonuje się tylko pierwszy spełniony blok – kolejne elseif i else są pomijane. Dlatego przy przedziałach (punkty, wiek, XP) kolejność warunków ma znaczenie.
• W warunku porównujemy przez == lub ===. Pojedyncze = to przypisanie – kod się uruchomi, ale zrobi coś innego, niż chcesz.
• switch porównuje luźno (==) i bez break „przelatuje” do kolejnych case (fall-through). default wykonuje się, gdy nic nie pasuje.
• match porównuje ściśle (===) – "5" (tekst) to nie to samo co 5 (liczba). Nie potrzebuje break.
• match zwraca wartość – zapisujesz ją do zmiennej albo od razu wyświetlasz. Po => może być tylko jedno wyrażenie.
• match bez default, który nie znajdzie dopasowania, kończy skrypt błędem UnhandledMatchError.
• match(true) pozwala sprawdzać przedziały ($wiek < 18 => ...) – wygrywa pierwszy prawdziwy warunek.
• Operator warunkowy warunek ? A : B to skrócone if…else, które zwraca wartość. Stosuj go do prostych decyzji, a nie do rozbudowanej logiki.
• Zagnieżdżony operator warunkowy w PHP 8 musi mieć nawiasy wokół wewnętrznego wyrażenia. Zapis a ? b : c ? d : e bez nawiasów kończy się błędem krytycznym. Przy wielu przedziałach czytelniejsze jest if/elseif albo match(true).
• ?? zwraca lewą stronę, jeśli zmienna istnieje i nie jest null, w przeciwnym razie prawą. Nie reaguje na 0, "" czy false – dla nich zwraca lewą stronę.
• <=> zwraca -1, 0 lub 1 – nie true/false.
• Składnia alternatywna (: + endif; / endswitch;) działa tak samo jak klamry – różni się tylko zapisem.

Co trzeba umieć na INF.03?

• napisać instrukcję if / elseif / else dla podanego opisu słownego („jeżeli…, w przeciwnym razie…”),
• ustawić warunki w poprawnej kolejności przy sprawdzaniu przedziałów,
• połączyć kilka warunków operatorami &&, ||, !,
• użyć wartości domyślnej, gdy dane nie zostały przesłane: $_GET['klucz'] ?? wartość lub zapis z isset() i operatorem warunkowym (oba zapisy są pokazane w lekcji),
• rozpoznać błąd = zamiast == w warunku,
• czytać cudzy kod z if i switch i przewidzieć jego wynik.

Minimum, które powinno wejść w pamięć

Jeżeli masz zapamiętać tylko kilka rzeczy z tej lekcji, zapamiętaj te:

1. W warunku == albo ===, nigdy =.
2. if/elseif – wykonuje się tylko pierwszy spełniony warunek. Przedziały sprawdzaj od najbardziej szczegółowego (np. od największego progu).
3. switch – każdy case kończ break;, na końcu default.
4. match – ścisłe porównanie, zwraca wartość, kończy się średnikiem };, dodawaj default.
5. $x = warunek ? "tak" : "nie"; – jedna decyzja, jedna linia.
6. $id = $_GET['id'] ?? 6; – wartość domyślna, gdy brak danych.
7. Zagnieżdżony operator warunkowy tylko z nawiasami – albo zamień go na if/elseif.

Ściągawka – najważniejsze polecenia i składnia

// if / elseif / else
if ($xp >= 200) {
    // ...
} elseif ($xp >= 100) {
    // ...
} else {
    // ...
}

// switch – luźne porównanie (==), potrzebny break
switch ($poziom) {
    case 1:
        $tytul = "Nowicjusz";
        break;
    case 2:
        $tytul = "Wojownik";
        break;
    default:
        $tytul = "Mistrz";
}

// match – ścisłe porównanie (===), zwraca wartość
$tytul = match ($poziom) {
    1 => "Nowicjusz",
    2 => "Wojownik",
    3, 4, 5 => "Mistrz",      // kilka wartości po przecinku
    default => "Legenda",
};

// match(true) – przedziały
$kategoria = match (true) {
    $wiek < 18 => "niepełnoletni",
    default => "pełnoletni",
};

// operator warunkowy
$status = $aktywny ? "Aktywny" : "Nieaktywny";

// zagnieżdżony – tylko z nawiasami (PHP 8)
$opis = $xp >= 200 ? "dużo" : ($xp >= 100 ? "średnio" : "mało");

// ?? – wartość domyślna, gdy brak / null
$id = $_GET['id'] ?? 6;

// <=> – zwraca -1, 0 lub 1
echo 3 <=> 7;   // -1

// składnia alternatywna
if ($a == 5):
    echo "pięć";
else:
    echo "nie pięć";
endif;

Quiz – sprawdź się

1. Uczeń ma 95 punktów. Co wyświetli kod? Jak go poprawić, żeby wyświetlił „bardzo dobry”?

$punkty = 95;
if ($punkty >= 50) echo "dostateczny";
elseif ($punkty >= 75) echo "dobry";
elseif ($punkty >= 90) echo "bardzo dobry";

2. Dlaczego ten kod zawsze wyświetla „Admin”, niezależnie od wartości $rola? Jaka będzie wartość $rola po wykonaniu kodu?

$rola = "gość";
if ($rola = "admin") {
    echo "Admin";
}

3. Co zostanie wyświetlone? Co należy dopisać, aby wyświetlało się tylko „Wojownik”?

$poziom = 2;
switch ($poziom) {
    case 1: echo "Nowicjusz ";
    case 2: echo "Wojownik ";
    case 3: echo "Mistrz ";
    default: echo "Nieznany";
}

4. Co wyświetli match, a co wyświetliłby switch z tym samym case 5? Z czego wynika różnica?

$ocena = "5";
echo match ($ocena) {
    5 => "bardzo dobry",
    default => "inna",
};

5. Co się stanie po uruchomieniu tego kodu? Jak to naprawić?

$dzien = 8;
$nazwa = match ($dzien) {
    1 => "poniedziałek",
    2 => "wtorek",
    // ... pozostałe dni ...
    7 => "niedziela",
};

6. Uzupełnij lukę, aby dla soboty i niedzieli wynikiem było „weekend”.

$typ = match ($dzien) {
    __________ => "weekend",
    default => "dzień roboczy",
};

7. Co zostanie wyświetlone?

$temp = 18;
echo match (true) {
    $temp < 0 => "mróz",
    $temp < 15 => "zimno",
    $temp < 25 => "ciepło",
    default => "upał",
};

8. Zapisz ten kod w jednej linii za pomocą operatora warunkowego.

if ($xp >= 100) {
    $info = "awans";
} else {
    $info = "brak awansu";
}

9. Co zostanie wyświetlone?

$imie = null;
echo $imie ?? "Gość";
echo "<br>";
$wiek = 0;
echo $wiek ?? 18;

10. Napisz jedną linię kodu, która zapisze do zmiennej $idKontynentu wartość przesłaną metodą GET w parametrze kontynent, a jeżeli parametr nie został przesłany – wartość 6. Podaj dwa sposoby.

11. Ten kod w PHP 8 kończy się błędem krytycznym. Dlaczego? Popraw go.

$opis = $xp >= 200 ? "dużo" : $xp >= 100 ? "średnio" : "mało";

12. Która wersja jest poprawna?

a)

if ($a == 5):
    echo "pięć";
end if;

b)

if ($a == 5):
    echo "pięć";
endif;

c)

if ($a == 5):
    echo "pięć";
}

13. Co wyświetli echo 3 <=> 7;?

14. Kiedy lepiej użyć switch zamiast match? Odpowiedz jednym zdaniem.

15. (TaskQuest) Użytkownik ma $poziom = 1, XP_NA_POZIOM = 100 i zdobył od razu $xp = 250. Uruchamiasz kod z karty pracy (próg, if, switch, nowy wzór na $procentPostepu). Jakie wartości będą miały $poziom, $tytul i $procentPostepu? Co ten wynik mówi o ograniczeniu pojedynczego if?

Artykuł 4. PHP – instrukcje sterujące – instrukcje warunkowe, wyboru oraz operator warunkowy pochodzi z serwisu Kama Kaczmarek.